Motivering maak saak – Haman en Mordegai in Ester

Wraak verkoop flieks

Wraak verkoop flieks. Man on fireThe EqualizerJohn Wick.

Creasy (Denzel Washington) skilder sy groot meesterstuk in Man on Fire. Sy kuns is die dood. Sy motivering is om ‘n dogtertjie van haar ontvoerders te red. En die onaantasbare korrupte polisiemag te ontbloot. Maar met oordadige bloederige geweld.

In The Equalizer neem Robert McCall (Denzel Washington) ook wraak teen die Russiese Mafia. Sy motivering is mense wat misbruik en gemarginaliseer word. Maar op ‘n bloederige dodelike manier. Dit neem minder as ‘n halfminuut om sonder ‘n wapen in sy hand ‘n hele kamer mense uit te wis.

En Keanu Reeves in John Wick neem op skouspelagtige manier wraak. John se motivering? ‘n Nikswerd seun van ‘n Mafia baas wat sy hond doodgemaak en sy motor gesteel het. As hyself ‘n teiken word in die opvolg fliek, omdat hy een van die kardinale reëls van sy professie oortree het, en die hele wêreld se sluipmoordenaars teen hom opgekommandeer word, sê hy vir Winston: “Tell them… Tell them all… Whoever comes, whoever it is… I’ll kill them. I’ll kill them all …”

Hoe dink jy oor wraak?

Hoe dink julle oor sulke wraak? Voel dit goed? Is dit bevredigend? Is dit billik? Voel julle die mense kry wat hulle verdien het? Voel julle dit is geregverdig om wraak te neem? Wanneer is dit geregverdig? Vir ‘n jong dogtertjie? Vir prostitute wat misbruik word? Vir ‘n hond wat doodgemaak word? Vir ‘n motor? As ander se lewe op die spel is? As jou lewe op die spel is?

Die verhaal van Haman en Mordegai

Die verhaal van Haman en Mordegai in die boek Ester kan ons help om hieroor te dink.

Want, al veg Mordegai wel nie self vir sy mense nie, kommandeer hy tog Jode oor die hele koninkryk van Ahasveros op om hulleself te verdedig. En ‘n klomp mense sterf. Ook Haman hang uiteindelik saam met sy seuns aan ‘n galg, ‘n wrede dood, weens die oortredinge van hulle pa.

Wat maak Mordegai se optrede reg? Wat maak Haman se poging om Mordegai op te hang, en die Jode uit te wis, verkeerd? Wat sien ons raak by hulle?

  • Die een veg om die Jode te red. Hy doen dit uit liefde vir die Jode.
  • Die ander veg om die Jode uit te wis. Hy doen dit uit wraak teen die Jode.

En dit is miskien presies waar die onderskeiding lê. Haman word duidelik gedryf deur haat. Mordegai word duidelik gedryf deur liefde. Die onderskeid lê dus alles in die motivering.

Motivering maak saak.

Kom ons lees die verhaal van Haman om raak te sien hoe haat hom gemotiveer het. Volg die verwysings in die boek Ester (jy kan hier meer lees in al my bydraes oor Ester).

English translation: Motivation matters.docx

Wat het Haman gemotiveer?

Sy haat vir die Jode en nog meer spesifiek vir Mordegai. Hy wou wraak neem.

Ons lees in hoofstuk 3:

“’n Tyd daarna het koning Ahasveros vir Haman seun van Hammedata die Agagiet vereer en hom bevorder. Hy het hom oor al sy ander amptenare aangestel. Op bevel van die koning moes al die dienaars van die koning wat in die poort van sy paleis was, kniel en aan Haman eer bewys. Mordegai het egter nie gekniel en aan hom eer bewys nie.”(Ester 3:1-2).

1. Hy was eersugtig

Haman duld dus geen teëspraak nie. Sy eergevoel maak hom uiters sensitief vir enige teenstand. Ons lees verder in hoofstuk 3:

“Toe Haman sien dat Mordegai nie kniel en aan hom eer bewys nie, was hy woedend.” (Ester 3:5)

Nie net dit nie, Haman gaan heeltemal oorboord en wil alle Jode uitwis.

2. Haman wou volksmoord pleeg

Ons lees verder in hoofstuk 3:

“Hy het ook gehoor wat Mordegai se volksverband is, en dit was vir hom nie genoeg om vir Mordegai alleen dood te maak nie: Haman het na ’n manier gesoek om al die Jode, die volk van Mordegai, in die hele koninkryk van Ahasveros uit te roei.” (Ester 3:6).

Agter dit alles sit sy wraakgedagtes weens ‘n eeuelange vete sedert Saul se dae. Sy voorouer, die Amalekitiese koning Agag (Ester 3:1), is deur koning Saul, ‘n Benjaminiet (Ester 2:5) soos Mordegai, doodgemaak (trouens, dit was eintlik Samuel – 1 Sam 15:33).

Haman laat nie gras onder sy voete groei nie, en gooi die Pur, dit is met die lot, om die maand te bepaal vir die volksmoord (Ester 3:7).

3. Haman het geen deernis met enigiemand behalwe met homself nie

Haman het geen deernis met enigiemand behalwe met homself nie. Ons lees aan die einde van hoofstuk 3:

“Die proklamasie is uitgevaardig in die vestingstad Susan. Die koning en Haman het toe gaan sit en drink, maar die stad self was in beroering.”  (3:15).

Haman drink dus rustig saam met die koning terwyl ‘n volksmoord beplan word.

En soos die verhaal verder verloop, sien ons dat sy hoogmoed en liefdeloosheid hom tot ‘n val bring. Hy laat ‘n galg bou vir Mordegai waaraan hy uiteindelik self hang (Ester 5:12-14).

Haman pleit tevergeefs om genade by die ete wat Ester reël om die koning oor sy bose planne in te lig. Die koning dink boonop Haman lê by Ester aan en tree met groot beslistheid op om Haman tereg te stel.

Haman dra die prys vir sy hoogmoed en wraakgierigheid. Sy eiendom word vir Ester gegee (Ester 8:1) en sy gee dit weer vir Mordegai (Ester 8:2). Selfs Haman se seuns word doodgemaak en hulle lyke opgehang om vrees by die nasies in te boesem (Ester 9:10,13).

4. Haman word die slagoffer van sy eie bose planne

Dit lei tot die kommentaar in hoofstuk 9 oor Haman se lewe dat hy die slagoffer geword het van sy eie bose plan:

“Haman het self die slagoffer geword van die bose plan wat hy teen die Jode beraam het. Hy en sy seuns is aan die galg opgehang.” (Ester 9:25).

Dit is waar wraak ‘n mens bring.

Wat het Mordegai gemotiveer?

Dit is duidelik uit die boek dat Mordegai se liefde vir die Jode hom motiveer. Daaruit lei ‘n mens ook sy liefde vir God self af. Mordegai wou hulle red. En God stel hom in staat om dit te doen.

Kom ons volg op dieselfde wyse die verhaal van Mordegai deur die boek.

1. Mordegai tree as voog vir Ester op

Ons lees in hoofstuk 2 dat Mordegai optree as voog vir Ester:

“In die stad Susan was daar ’n Jood met die naam Mordegai. Hy was uit die stam Benjamin en was ’n seun van Jaïr seun van Simi, seun van Kis. Hy was onder die ballinge wat saam met koning Jojagin van Juda uit Jerusalem weggevoer is deur koning Nebukadnesar van Babel. Mordegai het as voog opgetree vir Hadassa, dit is Ester, die dogter van sy oom, want sy was ’n weeskind. Dié meisie was mooi, sy was baie mooi. Ná die dood van haar pa en ma het Mordegai haar as dogter aangeneem.” (Ester 2:5-7).

Mordegai was waarskynlik die vierde geslag in ballingskap, die nageslag van Kis wat saam met koning Jojagin uit Jerusalem weggevoer is. Hy was deel van die Jode wat agtergebly het in Babel toe van die Jode terug is na Jerusalem in 539 vC.

2. Mordegai mentor ‘n weeskind in die moeilike tyd wat vir haar in die paleis voorlê

Mordegai mentor hierdie weeskind in die moeilike tyd wat vir haar in die paleis voorlê. Hy bly betrokke selfs van ‘n afstand af. Ons lees verder in hoofstuk 2:

“Ester het nie haar volksverband en afkoms bekend gemaak nie, want Mordegai het haar belet om dit te doen. Mordegai het elke dag voor die voorhof van die vrouekwartiere heen en weer geloop om agter te kom hoe dit met Ester gaan en wat met haar gaan gebeur.” (Ester 2:10-11).

3. Mordegai dra die koning se belange op die hart

Maar, dit is nie al nie. Reeds in hoofstuk 2 word vir ons vertel dat Mordegai nie net Ester se belange op sy hart dra nie. Hy dra ook die koning se belange op die hart en waarsku die koning dat daar ‘n komplot is teen hom. Ons lees in hoofstuk 2:

“In die tyd toe die jongmeisies daar bymekaar was, het nog iets gebeur: Mordegai het in die poort van die koning se paleis gesit, en Ester het in dié stadium nog nie haar afkoms en haar volksverband bekend gemaak nie, soos Mordegai haar beveel het; sy het Mordegai se opdrag uitgevoer soos toe sy nog onder sy sorg was. In dié tyd, terwyl Mordegai in die poort van die paleis gesit het, het Bigtan en Teres, twee paleisbeamptes van die koning wat poortwagte was, verbitter geraak en saamgesweer om koning Ahasveros te vermoor. Mordegai het dit te wete gekom en dit aan koningin Ester meegedeel. Ester het dit toe namens Mordegai aan die koning vertel. Die saak is ondersoek en die berig is waar bevind, en die twee manne is aan ’n galg opgehang. Hierdie gebeurtenis is in die annale opgeteken in teenwoordigheid van die koning.”(2:19-23).

Hierdie weldaad sou uiteindelik een van die draaipunte in die verhaal word, toe die koning agterkom dat Mordegai nie hiervoor beloon is nie, en dit tot die ironie gelei het dat Haman aan Mordegai moes eer betoon (Ester 5).

4. Mordegai kniel nie voor Haman nie

Daarby kniel Mordegai nie voor Haman nie, soos ons al gelees het in hoofstuk 3. Hoekom nie? Want as Jood mag hy net voor God kniel:

“Toe hulle dit dag vir dag vir hom vra, en hy hom nie aan hulle steur nie, het hulle dit vir Haman vertel, want hulle wou kyk of Mordegai sou volhard in sy houding. Hy het hulle naamlik laat verstaan dat hy ’n Jood is.” (Ester 3:4).

En hy volhard daarin ten spyte van die gevaar daarvan soos ons later in hoofstuk 5 ook lees:

“Haman het dié dag bly en opgeruimd weggegaan, maar toe hy vir Mordegai in die poort van die paleis sien sit, en Mordegai staan weer nie op om aan hom eer te bewys nie, was hy woedend vir Mordegai.” (Ester 5:9).

5. Mordegai treur oor die lot van die Jode

Die belangrikste is egter dat Mordegai treur oor die lot wat sy volk te beurt kan val. En hy doen dit publiek in solidariteit met die Jode wat oral saam getreur het. En hy maak seker dat Ester dit ook agter kom waar sy in die paleis die gevaar geloop het om die volk te vergeet. Ons lees in hoofstuk 4:

“Toe Mordegai hoor wat gebeur het, het hy sy klere geskeur en rouklere aangetrek en as op sy kop gegooi. Hy het deur die stad geloop en hard en bitterlik gekerm. So het hy tot by die poort van die paleis gegaan. Niemand kon met rouklere aan by die poort ingaan nie.In al die provinsies waar die besluit en die proklamasie van die koning bekend geword het, was daar groot smart onder die Jode. Hulle het gevas en gehuil en gekerm, en baie het rouklere aangetrek en in die as gaan lê.” (Ester 4:1-3).

6. Mordegai gee vir Ester wyse leiding

Mordegai gee vir Ester wyse leiding wat haar potensiaal volledig ontsluit. Ons lees in hoofstuk 4 toe dit duidelik word dat Haman ‘n volksmoord beplan, dat Mordegai vir Ester oproep om haar rol te speel in die voorkeur posisie wat sy in die paleis geniet:

“Die boodskap van Ester is aan Mordegai oorgedra, en hy het haar geantwoord: “Moenie dink net jy van al die Jode sal vrykom omdat jy in die koning se paleis is nie. As jy nóú swyg en daar kom van ’n ander kant af uitkoms en redding vir die Jode, sal jy en jou familie omkom. Wie weet, miskien is dit juis met die oog op ’n tyd soos hierdie dat jy koningin geword het!” (4:12-14).

7. Mordegai raak die volk se woordvoerder

Nadat Mordegai die proses aan die gang gesit het by Ester dat sy by die koning vir haar volk intree, en sy suksesvol is, raak hy die volk se woordvoerder wat namens hulle optree en prakties leiding neem. Ons lees in hoofstuk 8:

“Koning Ahasveros het toe vir koningin Ester en vir die Jood Mordegai gesê: “Kyk, ek het Haman se eiendom vir Ester gegee en hom laat ophang aan die galg omdat hy die Jode wou uitroei. Skryf julle dan nou maar wat julle goeddink aan die Jode. Skryf dit in my naam en verseël dit met my seëlring. ’n Proklamasie wat in die naam van die koning geskryf is en met sy seëlring verseël is, kan egter nie herroep word nie. Toe is die skrywers van die koning dadelik ontbied. Dit was op die drie en twintigste van die derde maand, die maand Siwan. Hulle het alles neergeskryf wat Mordegai die Jode, die verteenwoordigers van die koning, die goewerneurs en die leiers in die honderd sewe en twintig provinsies van Indië af tot by Kus wou beveel. Hulle het aan elke provinsie in sy eie skrif geskryf en aan elke volk in sy eie taal. Ook aan die Jode het hulle in hulle eie skrif en taal geskryf … sodat die Jode op dié bepaalde dag gereed kon wees om hulle op hulle vyande te wreek.” (Ester 8:7-13).

8. Mordegai kry ‘n gesag wat ontsag afdwing

Dit het Mordegai ‘n ontsaglike gesag gegee. Almal het vir hom bang geraak, vanweë die wêreldwye invloed wat hy uitgeoefen het. Ons lees in hoofstuk 9:

“Die Jode het bymekaargekom in hulle stede in al die provinsies van koning Ahasveros om hulle te verdedig teen almal wat hulle ondergang soek. Niemand kon voor hulle standhou nie, al die volke was skrikbevange vir hulle. Al die leiers in die provinsies, die verteenwoordigers van die koning, die goewerneurs en die ander in diens van die koning het die Jode gesteun omdat hulle bang was vir Mordegai, want hy het ’n hoë posisie aan die hof beklee. Dit het deur al die provinsies bekend geword dat hierdie Mordegai al hoe meer mag gekry het.” (Ester 9:2-4).

9. Mordegai wys ons wie God is

Mordegai wys ons daarmee wie God is. Nie net omdat die koning se gesag aan hom gegee is nie, maar omdat sy lewe deurskynend geraak het, en jy God kon raaksien in wat hy doen. En sy leiding raak deel van die geloofsgewoontes met die viering van die Purim-fees. Ons lees verder in hoofstuk 9:

“So het die Jode na aanleiding van Mordegai se brief aan hulle die gebruik waarmee hulle begin het, as ’n vaste gebruik aanvaar … Dit is waarom hierdie feesdae Purim genoem word, na die woord Pur. Na aanleiding van alles wat in daardie brief van Mordegai geskryf is en wat hulle self van die gebeure gesien en belewe het, het die Jode dit op hulle geneem en hulle en hulle nakomelinge en almal wat by hulle sou aansluit, onherroeplik verbind om voortaan elke jaar hierdie twee dae te vier. Dit moes telkens op die voorgeskrewe wyse en op die voorgeskrewe tyd plaasvind. Hierdie dae moes herdenk en gevier word in elke geslag en in elke familie, in elke provinsie en in elke stad. Hierdie dae van die Purim mag nie afgeskaf word onder die Jode nie en hulle nakomelinge mag nooit daarvan vergeet nie.” (Ester 9:23-28).

10. Mordegai was hoog in aansien en gewild

Die kommentaar oor Mordegai se lewe was daarom gloeiend, hoog in aansien en gewild. Ons lees in hoofstuk 10:

“Hy was hoog in aansien by die Jode en gewild by al sy volksgenote. Hy het hom vir die welvaart van sy mense beywer en die veiligheid van al hulle nakomelinge verseker.”(Ester 10:3).

Dit is waar die liefde ‘n mens bring.

Motivering maak saak.

Wat leer ons hieruit?

Dat wraak en haat ‘n mens nêrens bring nie. Dat liefde en omgee dividende lewer.

Motivering maak saak.

Maar, die NT gaan nog verder. Dit leer ons dat God uiteindelik self vir vergelding sal instaan. Uiteraard op ‘n regverdige, maar ook behoorlike manier. Wraak kom die Here toe. Só sê Paulus in Romeine 12:17-21:

17Moenie kwaad met kwaad vergeld nie. Wees goedgesind teenoor alle mense.
18As dit moontlik is, sover dit van julle afhang, leef in vrede met alle mense.
19Moenie self wraak neem nie, geliefdes, maar laat dit oor aan die oordeel van God.
Daar staan immers geskrywe: “Dit is mý reg om te straf; Ék sal vergeld,” (Vgl. Deut. 32:35) sê die Here.
20“As jou vyand honger is, gee hom iets om te eet; as hy dors is, gee hom iets om te drink; want deur dit te doen, maak jy hom vuurrooi van skaamte.” (Vgl. Spr. 25:21–25:22)
21Moet jou nie deur die kwaad laat oorwin nie, maar oorwin die kwaad deur die goeie.

Die Here leer ons dus om goedgesind te wees, om vrede te soek, om die kwaad deur die goeie te oorwin. En alles aan Hom oor te laat, wat regverdig oordeel.

     

View all posts in this series

Trackback from your site.

Leave a comment

Kommentaar en navrae

  • Avatar

    Chris van Wyk

    |

    Dankie!

  • Avatar

    mariette

    |

    Môre-môre!

    Dankie Chris. Die reeks dra baie praktiese wenke oor en is verrykende luistergenot vir elkeen. Elke dag iets nuuts om na uit te sien!

    Seën daarop toegebid
    Mariette

  • Avatar

    Chris van Wyk

    |

    Nee, Elmarie, jy hoef nie. Ons kan 250 mense akkommodeer. Skryf net in by die deure. Baie welkom.

  • Avatar

    Prof Elmarie Venter

    |

    More Ds Chris. Ons is 3 wat wil bywoon. Moet ons nog bespreek? Groete
    Elmarie

  • Vreesloos 1

    |

    […] Pinkster-reeks se titel vanjaar is “Vreesloos”– oor geloof in ‘n tyd waar ons bang […]

  • 21 Mei 2020

    |

    […] Pinkster-reeks se titel vanjaar is “Vreesloos”– oor geloof in ‘n tyd waar ons bang […]

  • Avatar

    Chris van Wyk

    |

    Ons het vir baie lank ‘n versorgingskommissie gehad vir leraars en personeellede. Dit was persone in die gemeente wat gereeld op informele wyse met elkeen van ons kontak gemaak het, belanggestel het in wat in ons lewens aangaan, uitgevra het na uitdagings, en vir ons gebid het. Dit was benewens die diensverhoudingekommissie wat meer op die formele dinge gekonsentreer het. Die inperking het ‘n bietjie daaraan verander, maar dit was ‘n baie goeie informele sisteem van versorging.

  • Avatar

    Des Sampson

    |

    Goeie dag. Ek is voorsitter van die DVK op Hartenbos. Wat doen julle mbt die versorging van predikante en kantoor personeel?

  • Avatar

    Chris van Wyk

    |

    Dit was Rethie van Niekerk se preek. Sy het in die preek verwys na die Hebreeuse woorde.

    Die eerste reël (seën) het drie woorde, dan vyf woorde, dan sewe woorde.  15, 20, 25 konsonante (onthou ʾ is ook ‘n konsonant).  11, 13, 16 lettergrepe (ek het weer getel, en dit is die korrekte aantal).

    24 yĕbārekkā yĕhwâh wĕyišmĕrekā
    25 yāʾēr yĕhwâh pānāyw ʾēlêykā wîyḥunekā
    26 yiśāʾ yĕhwâh pānāyw ʾēlêykā wĕyāśēm lĕkā šālôwm

    Hoop dit maak sin.

  • Avatar

    Annemarie vn Zyl

    |

    NUM 6; GOD SE SEEN, Goeiemore
    Ek het vanoggend hierdie Bybelstudie gedoen en dit was wonderlik. Die deel DIE TEKS verstaan ek egter glad nie. ek kry die aantal woorde reg maar glad nie die konsonante en lettergrepe nie. Ek verstaan ook nie die doel van hierdie deel nie, tensy jy wil bewys dat dit menslik amper onmoontlik is om die seen so te skryf, met die spesifieke aantal konsonante en lettergrepe sonder God se ingryping.. ek sal dit waardeer as iemand die deel in kort vir my verduidelik Baie dankie Annemarie van zyl.

  • Avatar

    Chris van Wyk

    |

    Dankie Corrie! Mooi jaar vir jou.

  • Avatar

    Corrie

    |

    Ds. Chris, soos altyd ń opbeurende en positiewe bydra deur U, vir die toepassing deur die kinders van God. Selfs hulle wat Hom nog nie as hul Saligmaker en Verlosser aangeneem het nie, sal baat by diė insetsel. Ek vra dat God se seën op U sal rus.

  • Avatar

    C Joubert

    |

    Inspirerende en besielende boodskappe

  • Avatar

    Sonja Lizemore

    |

    Beste Ds Chris.
    Net n GROOT DANKIE vir die liedere. Dit is baie spesiaal.

  • Avatar

    Chris van Wyk

    |

    Hi Carol, jy is reg, dit is ‘n kosbare insig! Ek het ook onlangs gepreek oor die inwonende Christus, as jy meer wil lees. Baie seën.

  • Avatar

    Carol

    |

    Baie dankie vir die eerste keer in my lewe besef ek nou wat my probleem is. Ek het nog nie vir JESUS in my ontdek nie dis geen wonder dat my verhouding met JESUS nêrens kom nie. Geen ontmoeting geen kennis of wysheid en GEEN GROEI.

  • Avatar

    Chris van Wyk

    |

    Hi Annelize – ons hou dienste in die kerkgebou (Louis Bothasingel 177, Somerstrand) om 09:00 Sondae tegelykertyd met ons Youtube erediens ook om 09:00. Ons het ook ‘n meer informele Youtube erediens – Pulse – wat van 11:00 af op ‘n Sondag beskikbaar is. Ter wille van die personeel se verlof sal ons DV van 27 Desember tot 24 Januarie nie fisiese eredienste in die kerk hê nie, net die Youtube erediens 09:00. Dié dienste word weer hervat van 31 Januarie af sowel as moontlik ‘n aanddiens om 18:30. As jy hier is, maak ‘n afspraak dat ons jou kan verwelkom. My sel is “nul agt twee 5749191”. Groete, Chris van Wyk.