Hoe lyk jou hart? – 1 Samuel 16

Hoe lyk jou hart? – 1 Samuel 16
Somerstrand Youtube en 09:00 in die kerk – 13 Junie 2021

Klankbaan

Welkom

Dit is wonderlik om saam te wees. Ons gesels vanoggend oor die hart, ‘n baie sentrale tema regdeur die Bybel. Ek gebruik die verhale van Saul en Dawid om die boodskap van die Here te verkondig.

Verjaarsdae

Ons wens vir Susie Bruwer, André Kilian en Richard Young geluk wat vandag verjaar. Die res van die verjaarsdae die week is op die web. Bel mekaar en behou die gemeenskap met mekaar op die manier.

Toetrede

Lied 284 – Laat Heer u vrede deur my vloei

Votum en seëngroet

Lofsang

Lied 286 – Here God van liefde

Gebed

Skriflesing en prediking

⁹ Die hart is bedriegliker as alles; dit is ongeneeslik. Wie kan die hart verstaan? (Jer 17:9; vgl Jer 10:20)

Ons hoef maar net om ons te kyk, om die waarheid hiervan te erken. Wat mense sê, is nie altyd wat mense doen nie. Wat mense belowe, is nie altyd wat hulle uitvoer nie. Trouens, jy hoef maar net na jou eie hart te kyk. En hoe jou eie woorde en dade oorstem … of nie.

Ek wil dus vandag met jou oor jou hart gesels.

Hoe lyk jou hart?

Eers so ‘n bietjie agtergrond, want ons moet met die Bybelse begrip van hart werk.

Die hart is in die Bybel die setel van jou gedagtes en wilsbesluite. Jou hart bepaal jou karakter, bepaal jou standvastigheid en vasberadenheid in sedelike besluitneming (1 Kor 7:37).

Dit word ook geassosieer met emosies soos blydskap (Hand 14:17), angs (“vervaard van hart” – Jes 35:4), jaloesie (Spr 23:17), haat (Lev 19:17), en liefde vir God (Deut 6:4).

Dit is ook met jou hart wat jy jou gees – die kontakpunt met God – deursoek om agter te kom wat die Here sê (Ps 77:7).

Maar, as ons sê die hart het met ons gedagtes te make, moet ons dit nie onmiddellik met ons verstand verbind nie, die setel van kennis en intelligensie soos ons vandag daaroor dink nie. Dit Bybel praat wel ook van Abigajil wat ‘n “goeie verstand” gehad het (1 Sam 25:3) en Salomo wat ‘n “groot verstand” gehad het (1 Kon 4:29). Maar, dit gaan meer oor die gedagtes wat ons dink as oor die intelligensie van die denker.

Dit is ook so dat die Bybel die hart met die verstand kan verbind. Soos Job wat sê dat iemand se hart gesluit kan word vir verstand of insig, sodat hulle ten gronde gaan (Job 17:4). En Spreuke ons juis kan aanmoedig om ons hart te neig tot verstand (Spr 2:2).

Maar verstand is eerder iets wat jy verwerf, as wat dit die orgaan is waarmee jy dit verwerf. Hoewel Jeremia is wat begin in die rigting praat van verstand wat ook ‘n setel in ‘n mens is (qereb – Jer 31:33; nous – Rom 12:2; dianoia – Hebr 8:10; 1 Pet 1:13).

Maar, dit daar gelaat. Ek wil oor jou hart praat, nie jou verstand nie. Ek wil praat oor wat in jou gedagtewêreld aangaan, hoe gedagtes posvat, en watter gedagtes die botoon voer in jou lewe. Nie oor hoe slim of dom jy is nie.

Net om die prentjie te voltooi, wil ek ook iets sê oor die Bybelse prentjie van jou “niere”, want dit word baie keer saam met die hart gebruik. Die niere is in die Bybel die setel van verlange (Job 19:27) en jou gewete (Ps 16:7). Dit is daardie deel van jou binnekant wat bly is wanneer mense die regte dinge sê (Spr 23:16). Hoewel gewete ook met jou hart geïdentifiseer word, want die Bybel sê op ‘n stadium dat Dawid se gewete hom gepla het, en dan gebruik die skrywer die frase: “sy hart het hom geslaan.”

Daarom word hart en niere baie keer saamgevoeg omdat dit ‘n manier is om van jou hele bewussyn, jou binnekant te praat (Ps 26:2; 73:21; Jer 11:20; 20:12). Dit is ook waar die Here sy diepste werk in jou doen.

Soos Jeremia verder aan in sy boek sê:

¹⁰ “Ek, die Here, deursoek harte en toets niere, om elkeen te vergeld volgens sy optrede, volgens die vrug van sy dade.” (Jer 17:10)

God sien raak wat jy dink, maar ook hoe jou eie gewete jou óf aanspreek óf vryspreek oor die gedagtes wat jy dink.

So, hoe lyk jou hart?

Wat is die dinge waaroor jy dink? Wat is die dinge waaroor jy die meeste dink? Watter gedagtes laat jy toe om in jou hart te vestig? Is dit gedagtes wat gevoed word deur die Skrif en jou verhouding met God? Of is dit gedagtes wat gevoed word deur die media of jou gevoelens oor sake en mense?

Ek gaan jou help met hierdie vraag deur te kyk na die verhaal van Saul en Dawid deur die lens van die hart. Sodat jy kan beoordeel waar jy staan en waar jy kan verbeter.

Saul en Dawid

Wanneer Saul as koning gesalf word deur Samuel in ‘n privaat seremonie, vertel die Bybel ons het God Saul se hart verander om die roeping as koning te aanvaar en as leier van Israel op te tree (1 Sam 10:9). Die Gees van die Here het ook oor hom vaardig geword en hy het selfs as profeet opgetree.

Dit wil sê, die eerste beweger in ons lewe is die Here self. Hy sit ons hart aan die gang om te dink oor die regte dinge. Hy werk diep binne-in ons om sy wil te verstaan en deur sy Gees gee Hy ons die vermoë om op te tree soos Hy dit wil hê.

Tog, as Samuel Saul in ‘n publieke seremonie aan die volk wil bekendstel dan kruip Saul weg agter die perde se saalsakke (1 Sam 10:22).

Wat ons sien by Saul is dat sy verbintenis aan God se woord, aan God se werk in sy hart, nie lank hou nie. Soos in die gelykenis van die Saaier. Die saad wat op die grond geval het. Dit het nie ‘n wortel gehad nie.

Die Here laat Saul egter nie net daar agter die saalsakke van die perde nie, en verklap sy posisie aan Samuel sodat hy die volk kan stuur om Saul te gaan haal om sy roeping te aanvaar.

Die Here gaan nog verder en roer die harte van die helde in Israel om Saul by te staan (1 Sam 10:26). Watter ongelooflike werk van God. Hy gee vir Saul ‘n gemeenskap om hom te ondersteun in sy roeping. En Hy maak weereens sy Gees vaardig oor Saul.

Dit het die gewenste uitwerking. In die eersvolgende oorlog verslaan Saul die Ammoniete en bevry die stad Jabes in Gilead. (1 Sam 11). Sy hart en die harte van sy mense is by die Here.

Maar, Samuel weet dat dié verbintenis volgehou moet word, en in ‘n uitgebreide toespraak moedig Samuel die volk aan na die oorwinning om die Here te bly dien met hulle hele hart (1 Sam 12). Anders sal hulle en hulle koning omkom.

En dit is dan presies wat net in die volgende oorlog gebeur. Saul kry die opdrag om te wag vir Samuel sodat die oorlog in die Naam van die Here kan begin met die nodige offers. Maar, hy en sy manne raak ongeduldig en bang en tree eiegeregtig op.

Hulle volg hulle eie hart, hulle eie gedagtes, en bring sommer self die offers sonder om die Here te raadpleeg, sonder om te hoor wat op God se hart is. Saul bely selfs aan Samuel dat hy die Here nie om genade gesmeek het nie, maar homself sterk gehou het (1 Sam 13:12). Kan jy nou meer!

Samuel bring dan die boodskap van die Here vir Saul:

“Die Here het vir Hom ‘n man na sy hart gesoek, omdat jy nie gehou het wat die Here jou beveel het nie.” (1 Sam 13:14).

En aan die einde van hoofstuk 15 lees ons die tragiese gevolge van Saul se hart wat nie aan die Here behoort het nie. Die Here was spyt dat Hy Saul koning gemaak het. Die saad is geplant, dit het opgekom, maar dit het uiteindelik geen vrug gedra nie.

Geen wonder dat ons lees in sy laaste oorlog dat sy hart aan die bewe gaan vir die Filistyne, want hy het gekies teen die Here se werk in sy lewe (1 Sam 28:5). Hy het gekies om sy eie kop te volg. En hy moes die prys daarvoor betaal.

Dan lees ons egter van Dawid in hoofstuk 16.

1 SAMUEL 16:1-13

Salwing van Dawid as koning 

^16:1 Die Here het vir Samuel gesê: “Hoe lank gaan jy nog treur oor Saul? Dit is Ek wat hom verwerp het as koning oor Israel. Vul jou horing met olie en vertrek. Ek stuur jou na Isai van Betlehem, want tussen sy seuns het Ek vir My ‘n koning gesien.” ² Maar Samuel het gesê: “Hoe kan ek gaan? As Saul daarvan hoor, sal hy my doodmaak.” Toe sê die Here: “’n Verskalf moet jy saam met jou neem en dan moet jy sê, ‘Om aan die Here ‘n offer te bring – dit is waarvoor ek gekom het.’ ³ Nooi jy dan vir Isai na die offer en Ek sal jou meedeel wat jy moet doen. Jy moet vir My die een salf wat Ek vir jou sal sê.” ⁴ Samuel het gedoen wat die Here gesê het. Toe hy in Betlehem aankom, kom die oudstes van die stad hom bewend tegemoet en vra: “Beteken u koms vrede?” ⁵ Hy het gesê: “Ja, vrede! Om aan die Here ‘n offer te bring – dit is waarvoor ek gekom het. Heilig julleself en kom saam met my na die maaltydoffer.” Hy het Isai en sy seuns toe geheilig en hulle na die maaltydoffer genooi. ⁶ Toe hulle inkom en hy vir Eliab sien, het hy gedink: “Sekerlik, hier staan, voor die Here, sy gesalfde!” ⁷ Maar die Here het vir Samuel gesê: “Moenie na sy voorkoms en sy rysige gestalte kyk nie, want Ek het hom afgekeur. Dit gaan immers nie oor wat die mens sien nie, want: “Die mens kyk na wat hy sien, maar die Here kyk na die hart.” ⁸ Isai roep toe vir Abinadab en laat hom voor Samuel verbygaan; maar hy het gedink: “Ook hierdie een het die Here nie gekies nie.” ⁹ Daarna het Isai vir Samma laat verbygaan; maar hy het gedink: “Ook hierdie een het die Here nie gekies nie.” ¹⁰ So het Isai dan sy sewe seuns voor Samuel laat verbygaan, maar Samuel het vir Isai gesê: “Die Here het hulle nie gekies nie.” ¹¹ Samuel vra toe vir Isai: “Is dit al die jong manne?” Hy het geantwoord: “Die jongste is nog oor, maar kyk, hy is besig om die kleinvee op te pas.” Toe sê Samuel vir Isai: “Laat haal hom, want ons gaan nie eet voordat hy hier aankom nie.” ¹² Hy het dit gedoen en hom toe laat inkom. Die seun was rooierig, met mooi oë en ‘n goeie voorkoms. Die Here sê toe: “Staan op, salf hom, want dit is hy.” ¹³ Samuel het die horing met olie geneem en hom daar tussen sy broers gesalf. Die Gees van die Here het van daardie dag af en ook verder van Dawid besit geneem. Samuel het toe opgestaan en na Rama gegaan. (2020-vertaling).

Verspeelde kanse

Saul se verhaal is dus, soos Eli s’n, ‘n verhaal van verspeelde kanse. Die Here het vir hom ‘n hele aantal kere gegee om reg te maak wat hy verbrou het, maar hy verkwis die geleenthede. Hy doen net nie wat die Here wil nie. Hy volg sy eie hart. En hy breek die hart van die Here in die proses, sodat die Here spyt is oor Saul.

Maar, die Here word nie deur menslike mislukking van stryk gebring nie. Hy kommandeer Samuel op om nie langer hartseer te wees oor Saul nie, en die volgende stap te neem in God se plan met die volk van Israel.

Die Here sit immers hieragter. Saul se herhalende ongehoorsaamheid het vir God gewys wat in Saul se hart is. ‘n Hart wat telkens afgedwaal het. Telkens sy eie gedagtes gevolg het. Wat nie vrug gedra het nie. Daarom het die Here vir Saul verwerp.

Samuel moet dus op die Here se bevel een van Isai se seuns gaan salf vir koning, want die Here het tussen sy seuns ‘n koning vir Hom gesien. ‘n Man wie se hart aan Hom behoort.

Wanneer Isai sy seuns by Samuel laat verbygaan, is dit opmerklik hoe goed hulle vir almal daar rondom lyk, maar dat die Here dieper kyk, en nie een van hulle kies nie. Die Here sê vir Samuel:

“Die mens kyk na wat hy sien, maar die Here kyk na die hart.”

Wanneer Dawid dan verskyn sê die Here vir Samuel:

“Staan op, salf hom, want dit is hy.”

Met sy salwing neem die Gees van die Here van daardie dag af verder van Dawid besit. Daarenteen verlaat die Gees vir Saul en word deur ‘n bose gees vervang word, ook deur die Here gestuur.

En al sou dit geruime tyd duur voor Dawid se koningskap in die publiek bevestig sou word, het ‘n nuwe era nie net vir Dawid nie, maar vir die volk van die Here aangebreek.

God ken ons harte

Die hele episode kontrasteer God se intieme kennis van die mens se hart met die oppervlakkige manier waarop ons na mense kyk. Nie dat Dawid onaansienlik is nie, maar sy hart is die ding waarom dit vir die Here gaan.

En dit bly so regdeur Dawid se lewe.

Maar, wat ek wil hê jy moet raaksien, is die verbintenis tussen God se hart en Dawid se hart. Dit is wanneer Dawid se hart die gedagtes dink wat in God se hart is, dat hy slaag waar Saul gefaal het. Dat hy vrug soos in die gelykenis van die Saaier.

Wanneer Dawid ‘n huis vir die Here, die tempel, wil bou, sê die profeet Natan eers vir hom:

“doen alles wat in u hart is, want die Here is met u.” (2 Sam 7:3).

Maar dan kom die woord van die Here dat die Here eerder vir Dawid ‘n huis sal bou (2 Sam 7:11).

As Dawid dan voor die Here neerval en Hom aanbid vir hierdie groot belofte dan loof Hy die Here dat Hy opgetree het

“volgens u hart”!

Die Here het Dawid se gedagtes verander deur die Here se eie gedagtes aan Dawid te openbaar. En Dawid buig voor dít wat in die Here se hart is, eerder as dat Hy doen wat in sy eie hart is.

Dit is só belangrik om te snap. Dit is waarom ‘n mens in sy Psalms hierdie deurlopende motief van Dawid sien dat hy voor die Here kom en God vra om sy hart te ondersoek en vir hom te wys of hy op die regte pad is, of hy nog wandel volgens wat in die Here se hart, sy wil vir die lewe, is:

²³ Deurgrond my, o God, en ken my hart; toets my en ken my gedagtes; ²⁴ en kyk of daar by my ’n weg is van smart, en lei my op die ewige weg! (Ps 139:23-24)

Na sy groot sonde met Batseba is dit daarom die spits van sy gebed:

“Skep vir my ‘n rein hart, o God, en gee opnuut in die binneste van my ‘n vaste gees.” (Ps 51:12)

Op roerende wyse skryf Dawid oor die regverdige wat nie wankel nie as die wet van sy God in sy hart bly:

³¹ Die wet van sy God is in sy hart, sy voete sal nie struikel nie. (Ps 37:31)

Soos Psalm 119  talle kere daarop uitbrei:

“Ek het u woord in my hart gebêre, dat ek nie teen U sal sondig nie.” (Ps 119:11) “U getuienisse … is die vreugde van my hart.” (Ps 119:111)

Salomo se herinnering aan sy pa

Dit is interessant om nóg ‘n lens te gebruik om oor God se hart en Dawid se hart na te dink.

Wanneer Salomo in gesprek is met die Here en hy terugdink oor sy pa Dawid se lewe sê Salomo van Dawid dat:

“hy voor U geleef het in waarheid en geregtigheid, en ook met opregtheid van hart teenoor U.” (1 Kon 3:6)

En dit word die motivering vir Salomo om van die Here te vra:

“’n hart wat luister”. (1 Kon 3:9)

En Salomo spel uit wat só ‘n hart beteken. Dit is met só ‘n hart wat hy sal kan slaag:

“om as regter op te tree vir u volk, om te kan onderskei tussen goed en kwaad.” (1 Kon 3:9).

Dit is dan presies wat die Here vir Salomo gee. ‘n Onderskeidingsvermoë, ‘n wyse en verstandige hart, presies dit wat hy gevra het (1 Kon 3:11-12).

Die Here vermaan hom egter ook terselfdertyd om God se paaie te volg, om gehoorsaamheid te bly aan God se vaste voorskrifte en gebooie. Wat op God se hart is, moet sy hart volmaak. Sy hart moet die dinge wat op God se hart is bedink.

En dit is die een ding wat vir my uitstaan van Salomo se insig oor die rol van die hart in ons geestelike lewe. Hoe hy diep insien hoe God se hart altyd met ons hart in verband gebring moet word.

Wanneer Salomo die tempel inwy en in daardie omvattende gebed van hom die tempel aan die Here opdra, sê hy die volgende:

⁵⁷ Mag die Here ons God met ons wees, soos Hy met ons voorouers was. Mag Hy ons nie verlaat nie, ons nie in die steek laat nie, ⁵⁸ sodat Hy ons harte na Hom sal wend om al sy paaie te volg en sy gebooie, vaste voorskrifte en bepalings na te kom wat Hy ons voorouers beveel het. (1 Kon 8:57-58)

En in vers 61:

⁶¹ En mag julle harte volkome by die Here ons God wees, deur sy vaste voorskrifte te volg en sy gebooie na te kom soos dit vandag is.” (1 Kon 8:61)

Dan reageer die Here en verskyn ‘n tweede keer aan Salomo in antwoord op sy gebed en maak die volgende belofte:

³ Die Here het vir hom gesê: “Ek het jou gebed, jou smeekbede wat jy pleitend voor My uitgespreek het, gehoor. Ek het hierdie tempel wat jy gebou het, geheilig deur my Naam vir altyd daar te vestig. My oë en my hart sal altyd daar wees. (1 Kon 9:3

Wat ‘n ongelooflike toesegging. God wil met sy mense in gemeenskap lewe. Sy oë en sy hart sal altyd daar wees waar sy mense is.

Maar, daar is een voorwaarde:

⁴ En jy, as jy voor My leef soos jou vader Dawid geleef het, met ‘n eerlike hart en in opregtheid, deur op te tree volgens alles wat Ek jou beveel, en my vaste voorskrifte en beslissings nakom, ⁵ sal Ek jou koninklike troon oor Israel vir altyd laat standhou, soos Ek jou vader Dawid beloof het deur te sê, ‘Daar sal vir jou nooit iemand ontbreek op die troon van Israel nie.’ (1 Kon 9:4-5)

God se hart is daar vir dié wat Hom met ‘n eerlike hart en in opregtheid opsoek, wie se hart aan die Here behoort.

Hoe lyk jou hart?

Wel dit hang af van waarmee jy jou hart voed. Waarna kyk jy? Wat lees jy? Waaroor gesels jy? Waaroor dagdroom jy? Watter ideale koester jy? Vir jouself en vir jou mense?

Jy het nodig om gereeld voor die Here te kom en drie dinge te doen.

1. Laat die Here jou hart deurgrond.

Bring jou gedagtes voor Hom en laat Hy vir jou klaarheid gee oor watter gedagtes Hom eer, en watter nie.

²³ Deurgrond my, o God, en ken my hart; toets my en ken my gedagtes; ²⁴ en kyk of daar by my ’n weg is van smart, en lei my op die ewige weg! (Ps 139:23-24)

2. Doen moeite soos Dawid om jou hart rein te hou.

Na sy groot sonde met Batseba was dit die spits van sy gebed:

“Skep vir my ‘n rein hart, o God, en gee opnuut in die binneste van my ‘n vaste gees.” (Ps 51:12)

Dit was ‘n deurlopende tema in Dawid se gebedslewe waarvan ons in die Psalms kan lees. Vir die kleiner en die groter sondes. Hierdie gebed om reinheid moet ook ‘n deurlopende tema in ons eie gebedslewe wees.

Maar, dit is nie al nie.

3. Ons moet ons hart volmaak van die positiewe, met dít wat van God af kom.

Op roerende wyse skryf Dawid oor die regverdige wat nie wankel nie as die wet van sy God in sy hart bly:

³¹ Die wet van sy God is in sy hart, sy voete sal nie struikel nie. (Ps 37:31)

Soos Psalm 119  talle kere daarop uitbrei:

“Ek het u woord in my hart gebêre, dat ek nie teen U sal sondig nie.” (Ps 119:11)

“U getuienisse … is die vreugde van my hart.” (Ps 119:111)

Daar is net Een Persoon wat jy moet tevrede stel, en dit is God self.

Dit is waarom Paulus in die NT so helder daaroor is dat hy nie praat:

“om mense tevrede te stel nie, maar God, Hy wat ons harte toets.” (1 Tess 2:4)

Hy wil net die Here tevrede stel. En hy weet dat die Here sy gedagtewêreld ondersoek en dat hy niks vir God kan wegsteek nie. Daarom sorg hy dat hy die regte gedagtes dink, gedagtes wat God eer en weier om mense tevrede te stel.

En dit moet almal van ons geld.

Johannes skryf aan die gemeente van Tiatira en waarsku hulle dat dit Jesus is:

“wat niere en harte deurgrond. Ek sal elkeen van julle beloon volgens julle dade.” (Openb 2:23).

Jesus, die Seun van God, is bewus van jou diepste gedagtes en begeertes – dit is waarop hart en niere dui – en Hy reageer op wat jy daarmee doen (vgl Ps 7:10; Spr 24:12).

Eer Hom dan deur te fokus op sy hart, sy woorde, en laat dit jou dade vorm. Dan sal jou hart genees, sal jou hart aan God behoort. Sal jy vrug dra soos die goeie grond in die gelykenis van die Saaier. En sal jy die vreugde van God se inwoning ervaar.

Amen

Gebed

Aankondiging

Daar is groot kommer oor die nuwe konsep wysigingswetsontwerp op gelykheid en diskriminasie (PEPUDA, Promotion of Equality and Prevention of Unfair Discrimination Act). Talle lidmate het met my daaroor gepraat. Die vraag is of nuwe, uitgebreide definisies vir gelykheid en diskriminasie nie godsdiensvryheid en die wyse waarop geloofsgemeenskappe georganiseer word, radikaal ondermyn nie. In my eie blootstelling daaraan is ek oortuig dat dit die grootste uitdaging is wat ons vryheid nog ooit mee te kampe gehad het.

Byvoorbeeld, iemand sou kon argumenteer dat daar gediskrimineer word teen hom as hy nie lidmaat van ‘n gemeente kan word nie, maak nie saak van watter geloof of oortuiging hy of sy is nie. Gelykheid word nou so breed gedefinieer dat as jy só iemand vra om jou geloofsbelydenis te onderteken, dit as ‘n aantasting van jou gelykheid gesien kan word.

Dit raak nog erger. Die wet vra nie meer na die intensie of bedoeling van jou onderlinge geloofsreëlings nie, wat beteken jy is totaal uitgelewer aan die persoon wat voel daar word teen hom gediskrimineer. Lees gerus wat Advokaat Nadine Badenhorst daaroor te sê het: volledige bydrae. Klik ook hier om te kyk na ‘n gesprek oor die onderwerp wat die FW de Klerkstigting met adv Mark Oppenheimer, ‘n regskenner, gevoer het.

En raak betrokke. Jy kan by FORSA jou mening hieroor laat hoor.

Dankoffers

EFT of Snapscan. Detail aan die einde

Slotlied

Vonkk 058 – Ons vind ons krag in die Here

Seëngroet

Ek groet julle met die woorde van Jesus:

“Gelukkig is dié wat suiwer van hart is, want hulle sal God sien. (Matt 5:8)

Amen