Verwelkoming & Afkondiginge

Toetrede   Lied 158: 1 en 3   (staan)

Votum  (Ps 123:1-3a)

Seëngroet

Lofsang  
Psalm 48:1 en 4  (staan)
Lied 190   (sit)

Doop   

Epiklese

Skriflesing   2 Samuel 5:1-10

Preek

Die Stad

Vertel storie van stad, eintlik verder terug begin as teks vandag, waar stad gevestig word.

Stad in Bybel byna eksklusief Kanaänitiese verskynsel.
Israeliete was nomadies, stamme.

Kanaäniet dan ook nie etniese term,
maar ideologiese term,
almal teen Israel se verbondsgeloof
en sosiale praktyke.

Praat stad,
metafoor, meer as blyplek.
Stad plek waar:
verdeling van werk, so

• dat verskillende sosiale rolle en gevolglik ook klasse
• magsverdeling, koning en amptenare bo
• ekonomie van surplus waarde, waar “hoër klas” het wat leef van produkte werkersklas, lg leef hand tot mond.  Ekonomie nie gebaseer gebruikswaarde, maar surplus waarde.

Natuurlik presies wat Israeliete in Egipte beleef:
onderdruk, swaar werk, stede bou.
Uittog Egipte ook uittog waardes van stad.
Meer egalitêre gemeenskap (hoewel nie ver-romantiseer)
sterk klem op gemeenskap, mekaar versorg
ekonomie waar iets se waarde onmiddellike gebruikswaarde. 

Onder leierskap Josua hierdie gemeenskap dan gevestig,
Tipiese nomadiese leierskapsisteem,
stamme,
saam kom in tyd van krisis
lees in Rigters hoe Here spesifieke leiers opgerig,
met Gees toegerus,
tot taak weer afgehandel.

Maar dan begin mense vra vir koning.
En dis Samuel,
laaste van Rigters,
se taak om koning aan te wys. 

Nie so vanselfsprekend!
1 Sam 7-15 konflik duidelik sigbaar.

1 Samuel 8:11-17

 

Dawid

In hierdie tyd word Dawid oorgangsfiguur.

Weet Israel opgebreek 2 ryke,
wanneer teks lees,
Dawid reeds 2 Sam 2 heerser oor Juda gesalf.

Hier kom leiers Israel nou na hom –
Hebron, hoofstad Juda,
vra ook hul koning wees.

Motivering:
etnies (gemeenskaplike herkoms)
polities (sonder leier)
teologiese

Dawid aanvaar,
sluit verdrag
word as koning gesalf.

Baie belangrike woorde in vers 2:
Die Here het vir u gesê:
Jy moet vir my volk Israel ‘n herder wees; ja,
jy moet heerser oor Israel wees!

Heerser is nie koning,
is prins.
Waartoe God Dawid geroep,
HERDER
en PRINS –
volk versorg, God bly koning.

Belangrik in agterkop hou.

Hoe ook al sy,
Dawid briljante oorgangsfiguur,
uitstekende strateeg.

Neem Jerusalem in.
(Jerusalem = politieke naam,
Sion = godsdienstige naam)

Stad waarin Jebusiete reeds 1000 jaar woon!

Vreemde deel in teks oor kreupeles en blindes.
Jerusalem terrein almal vermy.
Niemand naby gewaag – spookstories en bygeloof.
Niemand het as strategiese plek gesien.

Volgens Rabbi was “blindes en kreupeles”
mismaakselbeelde van Jakob wat met engel geveg, kreupel.
Beelde was op manier gemeganiseerd,
westelike en noordelike stadsmure geplaas,
beweeg,
aardige geluide.
Vandaar spookstories.

Die Rabbi beweer dan dat Dawid besef het vrees veroorsaak deur hidroliese ingenieurswese, daarom dat hy die watertonnel inneem.

Maar Jerusalem baie strategiese plek:
Maklik verdedigbaar.
Geen verbintenis met spesifieke stam, neutrale stad.
Op grens tussen Juda en Israel,
meer sentraal geleë as Hebron.

Maar beste verstaan hoe Dawid brug slaan tussen stad en stamme,
kyk na priesters.

Priester taak in paleis hoofsaaklik om koningskap teologies legitimeer.

Dawid 2 priesters!

Een Abjatar:
Pa, Agimelek en hele familie deur Saul vermoor,
Dawid Abjater gered,
enigste oorlewende van familie.

Abjatar verteenwoordig ou stam-kultuur,
waardes van tradisie,
gemeenskaplike belang,
godsdiens van Tora,
Sinai tradisie.

Van Sadok weet nie veel.
Geleerdes beweer hy waarskynlik reeds Kanaänitiese priester in stad voor Dawid dit inneem.
Verteenwoordig dus “establishment”,
stad-staat,
met al waardes daarmee saam.

Maar hierdie balans tussen Abjater en Sadok,
tussen die Tora se gemeenskaplikheid
en toe-eiening van stad,
kon nie vir altyd gehou word.

Salomo

Toe Dawid sterf,
ontstaan diep konflik.

Dawid seuns:
Adonia,
ondersteun deur militaris Joab
en priester Abjatar.

Adonia en ondersteuners verteenwoordig meer tradisionele,
godsdienstige – Tora, gemeenskaplikheid,
stam-idee.

Ander seun Dawid:
Salomo,
ondersteun deur Profeet Natan
militaris Benaja
Priester Sadok. 

Soos weet,
Salomo hierdie stryd gewen,
onmiddellik broer Adonia en Joab doodgemaak.
Kan nie priester doodmaak,
dus verban Abjatar na tuisdorpie Anatot.

Sommige teoloë beweer hierdie oomblik –
Abjatar verban na Anatot,
draaipunt in storie van Jerusalem.

Metafories gesproke,
word die Tora-gewete verban,
met besliste keuse vir die toekoms van die stad,
stad sonder die gewete van Tora,
vry om eie voordeel na te jaag.

Verhaal van Salomo wel bekend.
Niks klein gedoen:
groot oorwinnings
groot harem
groot weermag
groot wysheid
groot geld
groot boubedryf
groot mag. 

Maar verhaal van Jerusalem onder Salomo nie net een van sukses.
Drie keer toekoms van stad deurskemer,
een keer omdat nie Tora onderhou (1 Kon 11:29)
een keer toe werkersklas in opstand kom (1 Kon 12)
en een keer toe belasting verhoog sodat “jong manne” gemakliker kan leef (1 Kon 12:10)

Onder Salomo het dinge in Jerusalem goed gegaan.
Maar op kante,
kon die wat oplettend is,
die dreigende mislukking reeds sien.

Profete

En so gaan stad voort –
vir 400 jaar!
Enige standaarde lang tyd regering!

Word al meer saak van bevoorregte elite.
Konings begin al meer gesag vir self toeëien,
namens God begin praat. 

Leef oortuiging geliefde stad altyd veilig sal wees,
• want messiaanse belofte in stad gesetel,
• tempel in stad waarborg God teenwoordigheid,
• ideologie van koning en tempel,
• idee dat volk God wil dank of wil vertrou,
dit in Jerusalem moet doen.

Maar die stem van Abjatar, verban na die dorpie Anatot,
kon nie stilgemaak word nie.
Herhaaldelik hoor ons dit in die stem van die profete,
wat so sterk teen die ideologiese aansprake van die stad gepraat het. 

Net twee profete uitlig:
Miga,
plattelander,
stem van die tradisie,
wat na stad kom,
praat spesifiek begeerte om te versamel.
Hoe hierdie begeerte om meer en meer te hê,
tiende gebod oortree.
Gesien as begeerte te versamel
gemeenskaplikheid, goeie buurmanskap, vervang,
kom daar moeilikheid.

Voorspel vernietiging van stad,
sien ‘n nuwe leierskap,
nie uit stad,
maar uit platteland,
leier uit Bethlehem, (Miga 5:2-4)
weer tradisie van gemeenskaplikheid laat posvat.

Dan, 100 jaar later,
kom profeet Jeremia.
Ook hy buitestander wat as verraaier van stad gesien word. 

Sê groot “as” oor stad se toekoms hang.
As weer na vreemdelinge, weduwees en wese omsien –
kwesbare, uitgelewerde randfigure,
soos wat verbond vra.

Jeremia gearresteer, hofsaak.
Hele stad teen hom, wil doodmaak.
Dan kom daar “leiers van die land”,
paar oudstes uit platteland
herinner stadsleiers aan profeet Miga,
Jeremia lewe word gespaar.

Interessante ding van Jeremia:
(1:1)  priester uit Anatot.
Hy behoort aan lyn van Abjater,
Abjatar, wat verban was deur Salomo,
se stem kon nie stilgemaak word nie.
Praat weer,
herinner stad aan plek waar vandaan kom,
aan verbond,
aan opdrag om na bure om te sien,
aan gemeenskaplikheid van Tora. 

Die Stad Val

En dan gebeur die ondenkbare:
die stad val.
Die tempel- en monargiese ideologie van
selfbelang
en self-sekuriteit
en self-voldaanheid,
word vernietig. 

Oomblik word op mees dramatiese wyse deur Esegiël uitgebeeld.
God maak vir Esegiël stom, sal nie kan praat voordat stad val (24:25-27).
En dan val die stad,
en Esegiël kan weer praat!

Die verlies aan die stad
is ook die herwinning van ‘n stem,
maak die na wie niemand geluister het nie,
weer hoorbaar
sodat hulle die waarheid kan praat.

Volk reageer eerstens deur te treur oor val van stad –
belangrike deel van enige oorgang, Deon verlede week gesê.
Lees daarvan Psalms, Klaagliedere.

Maar in klag word saad van hoop gebore.
Israel onthou hoe God in verlede gesorg,
onthou God genade, liefde.
Keer terug na God,
na Tora,
na omgee vir mekaar,
onthou dat geseënd is, sodat volke kan seën.

En te midde van verlies,
begin belofte hoor dat stad herbou sal word. 

In die tyd herinner Esegiël volk dat God goeie herder is (34:11-16),
dat God hulle genadig sal wees.

Stad word herbou

En dan, uiteindelik,
begin die herbou proses,

Nehemia, ‘n amptenaar met goeie posisie,
hoor van toestand Jerusalem en huil.
Verkry ondersteuning Persië
en begin stad herbou.

Sekere dinge maak herbou van stad moontlik:
1. Ezra doen Tora.  Herwin identiteit as volk van God.
2. Nehemia stel ernstige finansiële hervorming in,
oa rykes wat rente vra vir armes.
3. Ezra stel Sabbat weer in, simbool afhanklikheid van God,
nie te veel versamel, net genoeg, God sorg.

Jesus

Nou lang tydperk in geskiedenis van stad oorslaan,
tot plek wat weer aan Miga profesie herinner:

 (5:2) Maar jy, Betlehem-Efrata,
 jy is klein onder die families in Juda,
maar uit jou sal daar iemand kom
wat aan My behoort
en hy sal in Israel regeer.
Sy begin lê ver terug,
in die gryse verlede!

Weer koning uit nageslag van Dawid.

Hierdie koning by uitstek Herder.
Nie regeer met mag,
maar met liefde en aanvaarding.
Nie blindes en kreupeles wegjaag,
maar genees.

Nie aandring op belasting en status,
maar volgelinge se voete was.

Hy regeer nie met mag nie,
maar deur te sterf aan ‘n kruis.

Jesus kom herinner die volk hoe koningskap werklik lyk,
wat die ware waardes van die koninkryk van God is. 

Hy kom draai die stad se idees oor wie in en wie uit is, om.
Prostitute, tollenaars, kindertjies.

Hy verwerp waardes van versameling,
herinner God sorg,
verkoop al jou goed en gee aan armes;
skatte in hemel. 

Herinner waardes van Tora,
naaste kan selfs Samaritaan wees.

Liefde, genade, geregtigheid, diensbaarheid…
dít is toe die hele tyd die waardes van die stad!

Jesus hele bediening stuur af op Jerusalem.
Heel tyd op reis – op reis na Jerusalem,
die stad waaroor sê:
Lukas 13
33  In elk geval moet Ek vandag en môre en oormôre die reis voortsit,
want dit is ondenkbaar dat ‘n profeet op ‘n ander plek as Jerusalem omkom.
34  “Jerusalem, Jerusalem!
Jy wat die profete doodmaak
en die boodskappers stenig wat na jou toe gestuur is,
hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak
soos ‘n hen haar kuikens onder haar vlerke,
maar julle wou nie!
35  Kyk, nou word julle stad aan julleself oorgelaat.
Maar Ek sê vir julle:
Julle sal My sekerlik nie sien nie
totdat die dag kom wanneer julle sal uitroep:
Loof Hom wat in die Naam van die Here kom!”

En die stad?
Hoe reageer sy op die koms van die koninkryk?
Sy reageer deur die herder en koning te kruisig!

Die Koninkryk van God

Wat my bring by ons,
gelowiges,
koninkrykstyd
burgers van koninkryk van God,
voor enige ander lojaliteit,
enigiets anders waardes bepaal,
eerste plek waardes van koninkryk van God,
soos geleef deur Jesus.

Belangrik dat verhaal van stad hoor,
kennis neem,
eie waardes in oënskou neem.

Dink waardes waarmee ons leef,
as gemeente,
as gemeenskap.
Waardes waarmee kinders grootmaak,
waarmee besigheid doen,
waarmee politiek bedryf.

Waardes van stad en van koninkryk helder sien,
en kies.

Stilte – oordink

Verootmoediging  Lied 479   (sit)

Gebed

Dankoffer

Slotsang   Lied 467   (staan)

Seën
Lied 312

Verwelkoming & Afkondiginge
Drie-eenheid Sondag – na Pinkster

Bekende Ikoon
Geverf ongeveer 1419 deur Andrei Rublev.

(Vir ‘n besondere oordenking oor hierdie ikoon, gaan kyk hier.)

Drie engele wat Abraham besoek het,
meestal geïnterpreteer as Drie-eenheid,
soms ikoon van OT Drie-eenheid genoem.
Vol simboliek, om mens in misterie van Drie-eenheid in te nooi.

Al drie dra blou kledingstuk – kleur van hemele –
maar elkeen dra iets van eie identiteit.

Gees uitgebeeld blou kledingstuk – goddelikheid
Groen kledingstuk – nuwe lewe.
Mens aanmoedig dink nuwe lewe gees in jou lewe bring.
Raak aan tafel –
God teenwoordig op aarde.

Berg agter –
dikwels plekke van godsontmoeting,
waar hemel en aarde ontmoet,

• mens aanmoedig dink jou bergtop-ervarings,
• ook hoe God teenwoordig in jou lewe.

Gees sit half vorentoe,
trek oog na sentrale figuur,
Jesus verteenwoordig. 

Blou van goddelikheid.
bruin van aarde – menslikheid
goud – koning.

• Wil laat dink oor Jesus koningskap in ons lewens.

Twee vingers op tafel – goddelike en menslike natuur.

Wys na beker vol wyn – sy bloed.

Agter is boom –
moontlik boom waaronder Abraham engele verwelkom,

• wil ons laat dink oor belangrikheid gasvryheid.

Kan ook kruis verteenwoordig.
Boom van dood wat boom van ewige lewe word –
terugverwys Adam & Eva sonde. 

• Wil aanmoedig reflekteer op paradoks van kruis,

plek waar lewe en dood mekaar ontmoet. 

Kan ook boom van lewe uit Openbaring wees,
dra 12 tipes vrugte vir elke maand van jaar
en blare wat nasies genees,

• wat ons nooi reflekteer oor belofte van toekoms.

Figuur Christus verteenwoordig, draai na links,
trek ons oë na figuur aan regterkant. 

Blou kledingstuk amper weggesteek in glimmende kleed.

Albei hande hou staf vas,
alle gesag in hemel en op aarde behoort aan Vader.

• Wil laat dink oor gesag van God in eie lewe.

Agter figuur is huis – woonplek van God.

• Laat dink woorde van Jesus:

Joh 14:2
In die huis van my Vader is daar baie woonplek. As dit nie so was nie, sou Ek nie vir julle gesê het Ek gaan om vir julle plek gereed te maak nie.

Stilte, oordink God in Drie-eenheid, daarna sonder aankondiging:
Lied 450 (staan)
Votum
Psalm 29
Seëngroet
Lofsang
Psalm 29
Lied 451
Lied 454
Doop

Kindertyd
Prente (illusies)

Ou of jong vrou?  albei?
Goeie voorbeeld van hoe selfde ding verskillend kan sien.
Wat interessant, niemand kan albei goed gelyk sien,
Of ou vrou, OF jong vrou.

Wys vir julle, sodat aan God kan dink.
God is een – soos hierdie een prentjie.
Maar sien God op drie verskillende maniere:
Skepper en Vader,
Jesus
Gees.
God is drie goed – maar God is net een!

Soms as bid, sê Vader.
Ander kere Jesus, ander kere Gees –
maar praat altyd met selfde God as bid.

Dis wat belangrik –
nie dat verstaan,
maar dat bid – aanbid. 

Aanbidding
Lied 170×2 (sit)
Lied 171 (sit)
Gebed
God, gee dat ons
Stil sal wees voor u – sodat ons u mag hoor.
Tot rus sal kom in u – sodat u in ons kan werk.
Oop sal wees vir u – sodat u mag inkom.
leeg sal wees voor u – sodat u ons kan vul.
Laat ons bedaar,
sodat ons kan erken dat u God is.

Skriflesing
Enkele opmerkings oor teks in Joernaal – lees na tyd   
Jesaja 6:1-8

Preek
Terwyl Augustinus geworstel het met die Drie-eenheid,
het hy besluit om op die strand te gaan loop –
net om te kyk of hy nie ’n bietjie helderheid op die onderwerp kon kry nie. 

Hy het gesien hoe ’n seuntjie besig was om met oorgawe te speel.
Die seuntjie het met ’n emmertjie in sy hand
heen en weer na die see gehardloop
om die water in ’n klein gaatjie te gooi.

Augustinus het gewonder waarmee die seuntjie so ywerig besig was,
daarom het hy vir die seun gevra:
“Wat doen jy?”

Die seuntjie het dadelik ernstig aan Augustinus verduidelik:
“Ek probeer gou die hele oseaan in hierdie gat kry.” 

Daar het dadelik vir Augustinus ’n lig aan gegaan.

Hy het besef dat hy die heel tyd besig was
om die onbeperkte God
in sy beperkte verstand te probeer sit.
Dit was net so ’n onmoontlikheid
as die speletjie waarmee hierdie seuntjie homself besig gehou het!

“Here, U is te groot vir my klein verstand,
daar is niemand soos U nie.”

Ons grootgeword,
nie geweet van Triniteitsondag.
Miskien te Rooms,
dalk eenvoudig te ingewikkeld,
dominee self nie lekker geweet wat te sê.

Christina Landman vertel,
haar tipiese tong-in-kies manier,
van man wat net een maal per jaar kerk toe gegaan.
Nie Kersdag, Paasfees,
Drie-eenheid Sondag –
om te kyk hoe dominee sukkel om Drie-eenheid te verklaar!

Want dit is die ding met God se Drie-eenheid –
al doen hoeveel moeite te verklaar,
gebruik watter beelde –
drie sirkels, water, ys, mis;
eier dop, wit, geel,
reënboog:  rooi, wit, blou.

Bly struikel oor ontoereikendheid van beelde,
van eie begrip. 
God is Vader, Seun, Heilige Gees.
God is Drie,
maar God is een.

Karl Barth definisie van Drie-eenheid:
Drie maal verskillend, dieselfde!

Maak nie saak hoe hard probeer,
kan nie verduidelik,
kan nie begryp.

Ek dink dis juis punt.
Ons nie bedoel God te verstaan.
Ons bedoel God te aanbid,
in verwondering (soos tema volgende kwartaal) voor hom te staan.

Teks gelees,
praat nie spesifiek Drie-eenheid.
Tradisie:  drie maal heilige lofsang van Serafs Drie-eenheid.

Maar hoewel teks nie praat Drie-eenheid,
leer tog gepaste manier ons reageer op ontmoeting met Drie-enige God.
In teks drie bewegings wat verhouding met Drie-enige God in ons lewens teweegbring. 

Eerste beweging van ontmoeting met God,
is dat jou in verwondering op knieë dwing. 

Daar is niemand soos Hy nie. 
Hy is almagtig.
Hy is uniek.
Hy is God.

Heilig, heilig, heilig is die Here, die Almagtige!
Die hele aarde is vol van sy magtige teenwoordigheid.
v 3.

God is Heilig.

Wat beteken dit?

Ons dink dikwels,
en is geleer,
dat om heilig te wees,
is om eenkant
of afgesonder te wees.
Apart van aardse, beestelike dinge.
Bo die gewone aardse goed.

Dis waar idee van kloosters in Middeleeue vandaan gekom:
om heilig wees
moet afsonder van wêreld,
eenkant hou.
Deur dus in klooster te woon,
sou nie hul hande vuil maak met morsigheid van alledaagse lewe,
sou nie hul oë en gedagtes besoedel
deur in skewe, stukkende wêreld vas te kyk.

Maar dis nie wat heiligheid beteken!
Ferdinand Deist gesê
God se heiligheid beteken nie afgesonder,
maar stralend.

In Jesaja visioen lees serafs voor God troon
oë toehou
terwyl God heiligheid besing.

Hulle kon die lig wat van die hoë, heilige God uitstraal,
nie verduur nie!

God se heiligheid
is nie hoe ver of afgesonderd hy van ons is nie!
God se heiligheid beteken eerder sy toewyding aan sy skepping,
aan jou en my.

Nie alleen die hemel nie,
maar die hele aarde is vol van sy magtige teenwoordigheid,
sing die serafs.

God se heiligheid beteken eerstens sy teenwoordigheid,
sy nabyheid.

Dink maar aan God se woord in Hosea 11:
Ek is God, nie ‘n mens nie.  Ek is die Heilige, wat by jou is.

Jesaja 57:15:
5  So sê Hy wat hoog en verhewe is, Hy wat ewig leef en wie se Naam die Heilige is: Ek woon in ‘n hoë en heilige plek en Ek is by hom wat verdruk en nederig is.

God is heilig.

En ons sien sy heiligheid veral in Jesus se menswording,
in die nabyheid van Jesus,
in sy bediening – as mens – op aarde.
Ons sien God se heiligheid in die teenwoordigheid van die Gees,
in die leiding van die Gees in ons daaglikse lewens. 

Dink ons almal smag sulke belewenisse soos Jesaja hier –
God te sien!
Met donderweer
God se stem hoor soos wat in Ps 29 beskryf,
berge bewe,
seders oopkloof,
deure in kosyne rammel
en tempel met rook vul.

Maar God heiligheid beteken ons kan God sien,
kan God beleef,
elke oomblik
hier op aarde,
in die gewone, alledaagse dinge –
die skepping en die mense. 

Iemand gesê:
I discover the holy… by peering under the edges of the ordinary. 

Die besondere oomblik is nié die waar daar iets besonders is om na te kyk,
maar die oomblikke wat ons na die gewone kyk
en dit regkry om vir God te sien. 

Geestelike dissiplines, verlede kwartaal gepreek,
in geestelike gewoontes didage,
help natuurlik oë hiervoor oopmaak.

Inoefen in God se heilige teenwoordigheid raaksien.

Wanneer dit sien,
dwing op knieë,
neerval in aanbidding voor God. 

Pinkster se gesprek oor grense beweeg,
ons bewus gemaak –
elke oomblik ‘n moontlike oomblik van ontmoeting,
ln Gods-oomblik, ‘n Gods-ontmoeting.

Frances Dominica stel so:
You will find the living God
in the pages of the Bible.
You will find Him
also just exactly where you are…
Nothing in your life is so insignificant,
so small
that God cannot be found at its center.
We think of God in the dramatic things…
but He is the little things too,
in the smile of a passer-by
or  the hands of an old person,
in a daisy,
a tiny insect,
falling leaves.
God is in the music,
in the laughter
and in the sorrow too…
There is no limit
to the ways in which God may make Himself known.
At every turn in our lives
there can be a meeting place with God.”

Tweede beweging van ontmoeting met heilige God,
op jou mond.

As jy skielik besef
jy is in die teenwoordigheid van die Heilige God,
dan raak jy bewus van jou eie sondigheid,
jou eie gesukkel
en dan is geen regverdiging geregverdig nie… 
Dis wanneer jy God se vergifnis soek –
en dit ontvang.

Calvyn:
Godskennis en selfkennis loop hand aan hand. 

In ou TV-reeks Murphy Brown praat almal een episode oor gevoelens oor God.
Een karakter, Jim, Presbiteriaan,
dat elke Sondag saam met vrou kerk toe.
Ek het nog geen ervaring van God gehad nie. 
Maar ek hou aan om te gaan,
want dit is vir my duidelik dat die mense wat by die kerk is,
God ervaar
en ek hoop dat ek ook eendag sal.

Dis presies wat met Jesaja gebeur.
Hy ervaar God.
En vir Jesaja gebeur hierdie God-oomblik
toe sy ontoereikendheid, sy onvermoë
en God se genade – mekaar ontmoet. 
Heilige oomblikke gebeur wanneer ons bewus word van God se teenwoordigheid in die alledaagse,
dit ons konfronteer met ons eie onvermoë en sondigheid
en ons bewus maak van die genade en vergifnis wat ons van hierdie heilige God ontvang het.

Bring ons by derde beweging van ontmoeting met God:
dwing jou op jou voete.

Toe het ek die Here hoor vra:
“Wie kan Ek stuur?
Wie sal ons boodskapper wees?”
Ek het geantwoord:
“Hier is ek!
Stuur my!”
Toe het die Here gesê:
“Gaan sê vir hierdie volk:… (vs 8,9a)

Ontmoeting met God mond altyd uit in roeping.

Terug by net-nou Deist God heiligheid is God lig.
As God sê ons heilig moet wees soos hy heilig is
(Lev 11:44)
beteken dit dat nuwe lewe wat hy ons gegee,
sigbaar moet word vir almal om te sien.
Die nuwe lewe moet soos ‘n lig uit ons straal.
Gelowiges Matt 5:14 lig vir wêreld genoem. 

In teenstelling met kloosters Middeleeue,
hervormers gesien God roep gelowiges nie UIT alledaagse lewe uit nie,
maar juis in alledaagse lewe in. 

As ons moet heilig wees omdat God heilig is,
beteken dit ons moet doen wat God gedoen het.

Dan beteken “heilig-wees” nie om eenkant handjies gevou te sit en vroom wees.
Heilig heilig heilig
beteken juis om jou hande vuil te maak
met probleme en lyding in wêreld.

Heilig lewe beteken om uit te reik na die swaarkry van ander.
Wanneer Jesus mense genees het,
lees ons keer op keer in evangelies –
het hy hulle aangeraak.

Hy het hulle nie net as God genees nie,
maar as mens het hy hulle aangeraak.
Dis is wat dit beteken om heilig te wees.

Om heilig te lewe,
is om respek te hê vir alle mense,
of hulle belangrik of melaats is.

Om heilig te lewe,
beteken om lief te hê wanneer jy gehaat word.

Wanneer jy dan heilig lewe,
is jy sterk.
En dit is wat die Heilige Gees doen.

Die Gees maak ons sterk om heilig
die onheilige te hanteer,
om die pyn,
die lyding,
die armoede om ons te hanteer. 

On grense oor te steek
uit te reik na bure
mense by werk
winkel
wat pad toevallig kruis. 

Heilig wees
deur respekvol, liefdevol, dáár te wees. 

Vandag Drie-eenheid Sondag. 
Ons kan dit vier deur saam met serafs te sing:
Heilig, heilig, heilig is die Here God.

Maar ons hoef dit nie net te sing en te vier nie –
ons kan dit glo ook.

Dat die heilige God drie kante het.

Hy skep alles heilig.

Hy het sy hande kom vuil maak hier op aarde met ons onheilighede.

En hy het vir ons sy Gees gestuur om ons sterk te maak
om self ook heilig te lewe. 

Gebed
Almagtige Vader, skepper van hemel en aarde:
laat u koninkryk in ons midde kom.
Here Jesus Christus, seun van God,
wees ons, sondaars, genadig.
Heilige Gees, asem van die lewende God,
vernuwe ons en die hele wêreld.

Dankoffer
Lied 449 vers 1 en 4 (staan)
Seën
Lied 189 (staan)

VERWELKOMING

VOTUM
God het sy Dienaar
Na die wêreld toe laat kom
En Hom na ons toe gestuur
Om vir ons tot ‘n seën te wees
Deur elkeen van ons
Van ons verkeerde paaie af terug te bring.

SEËNGROET
Daarom groet in woorde van Jesus:
Vrede vir julle!

LOFSANG
Paastyd – Paasliedere, vier Jesus opstanding:
•    Lied 414 (staan)
•    Lied 417 (staan)

WET
1 Johannes 3:16-19; 23-24 (Leesrooster)

GENADEVERKONDIGING
Heidelbergse Kategismus Vraag 45:
Watter nut het die opstanding van Christus vir ons?
Eerstens
het hy deur sy opstanding
die dood oorwin
sodat hy ons die geregtigheid
wat hy deur sy dood verwerf het,
deelagtig kon maak. 
Tweedens
word ons nou ook
deur sy krag
tot ‘n nuwe lewe opgewek. 
Derdens
is die opstanding van Christus
vir ons ‘n betroubare waarborg
van ons salige opstanding.

Lied 219:1-2 (Staan)

EPIKLESE
Jesus verskyn dissipels, open verstand Skrif te verstaan. 
Opdrag te verkondig.
Ons gebed:
Lied 271 (sit)

SKRIFLESING
Lukas 24:36-48

PREEK
Vir Michael O’Neill (foto) van Middleborough, England,
was ‘dood’ net ’n vakansie…
Op 2 Junie 2008 het Michael besluit om ’n skielike (daardie laaste minuut besluit) reis na Australië te onderneem om ’n vriend daar te gaan besoek.  Hy het egter die fout gemaak en niemand van sy planne ingelig nie.
Sy bure, wat hom vir dae nie gesien het nie, het bekommerd geraak en die polisie hieroor ingelig.  Hulle het die deur van sy woonstel afgebreek, net om te ontdek dat hy verdwyn het – sonder enige leidrade van wat met hom gebeur het.
Eerlike fout? Wel, dit word nog meer ingewikkeld! ’n Paar weke daarna verskyn ’n doodsberig in die plaaslike koerant vir ’n ‘Michael O’Neill’, ook van Middleborough, wat dieselfde ouderdom is as ons reisiger na Down Under, en wat twee broers het met die name Kevin and Terry.  Hou vas aan jou stoel, want die ‘reisiger Michael’ het ook twee broers wie se name Kevin en Terry is.
Die vriende en bure van die springlewendige – maar rondreisende – O’Neill het toe gedink hulle ergste vrese het waar geword…
Toe Michael op 11 Augustus by die huis aankom, ontdek hy sy voordeur is stukkend, polisie wat sy woonstel dophou en sy bure wat hom weer eens op die straat sien loop én in spoke begin glo.
“Everywhere I’m going, people I know are grabbing hold of my hand, saying, I thought you were dead!’” het O’Neill The Daily Telegraph vertel. “They can’t believe it’s me and I’m still alive. I’m a nervous wreck because everywhere I go people keep grabbing me!”
Jammer, Mike, maar dis ’n natuurlike reaksie as iemand wat “dood” is, terugkeer van Down Under!

Dissipels in bo-vertrek,
Bang, verwilder, onseker –
Jesus gemartel, gesterf.
Sommige weggehardloop,
Ander gesien.

Dan, Sondag-oggend
Boodskap van vroue,
Graf leeg,
Jesus opgestaan.

Dan verskyn Jesus aan 2 reisigers,
Stap pad na Emmaus saam,
Verduidelik skrifte,
Wanneer saam eet,
Oë oop, herken Jesus.
Jesus verdwyn,
2 staan dadelik op,
Terug na Jerusalem,
Vertel dissipels dat Jesus gesien.

Nou dissipels saam in bo-vertrek.
Het al hierdie stories gehoor –
Beslis besige dag!

Seker gesit en spekuleer,
Wat gaan aan,
Mense verward?

Dan verskyn Jesus aan hulle met woorde:
Vrede vir julle!

Algemene groet van tyd.

Waarskynlik hier ook woorde wat volle vergifnis vir mislukkings uitspreek,
Al het weggehardloop,
Verloën,
Getwyfel…

Maar dissipels dink sien ‘n spook. 
Dink hoe jy sal voel as spook sien?

Dissipels heeltemal verskrik.

Jesus bewys dat nie spook is,
Wys hande en voete,
Eet saam met hulle.

Ete natuurlik ook bevestiging van vergifnis,
Herstel van gemeenskap,
Herinner al ander kere Jesus saam dissipels geëet,
Veral laaste maaltyd, Nagmaal ingestel.

Maar hoofsaak van stukkie vis Jesus hier eet,
Is dat dissipels besef Jesus nie spook.
Jesus leef.
Jesus werklik opgestaan,
Dood oorwin. 

Maar vandag veral fokus hierdie wonderlike uitnodiging Jesus aan dissipels om na hande en voete te kyk,
Aan hande en voete te vat.

In evangelie van Johannes gebeur iets soortgelyk ‘n week later –
Ken verhaal, Thomas genooi om te kyk, te vat.

Hier in Lukas verhaal,
Almal uitgenooi te kyk, te vat.

Interessant,
Jesus nie sê:
Kyk na my gesig.  Luister na my stem.
Manier in flieks:  vra paar vrae, iets net ek sal weet.

Jesus sê:  kyk na my hande en voete.

Jesus wil waarskynlik hê moet merke aan hande en voete sien,
Weet dat hy is –
Selfde liggaam wat aan kruis sien hang,
Sien sterf. 

Hoewel Lukas noem nie gate,
Gewoon vleis en been,
Jesus regtig, liggaamlik teenwoordig. 

Kan jy iemand identifiseer net aan hande en voete?
Eggenoot, gesin. 
As geliefde se identiteit vir jou wegsteek,
Jy net hande en voete om te herken – sal kan doen?
Vermoed baie van ons sal kan.

Maar hande en voete nie in die reël die eerste ding wat van mekaar sien.

Maar as van naderby kyk,
Vertel hande en voete storie.
Sê wie ons is,
Vertel waar ons was.

Ek massiewe eelt linker middelvinger.
Uit skooldae, skryf.
Skryf vandag byna nooit,
Eelt bly.

Iemand vertel dat vinger het wat nie buig,
Nadat verstuit by kerk krieketwedstryd.

Sommige mense eelte van instrument wat speel.
Byt naels.
Gedeelte van vinger verloor,
Sommige hande effense bewe
Ander nie so effense bewe.

Delikate hande
Goed versorgde hande
Growwe hande
Gespanne hande
Dokters-hande
motorwerktuigkundige hande, olie.

Hande vertel ‘n storie. 
Linus sê vir Lucy  (van Peanuts faam):
Kyk na hierdie hande”.  Eendag kan hande wees van konsert-vioolspeler…  internasionaal bekende wetenskaplike…  wêreldbekende chirurg.
Lucy antwoord Linus: “Daar’s konfyt op hulle.”
Wanneer in nood,
Ondersteuning nodig,
Dikwels iemand hand vashou.

Of wanneer liefde,
Kameraadskap wil wys,
Hou hand vas. 

Kyk na my hande en voete,
Sê Jesus.
Voel aan my en kyk.

Daarin wys dat regtig Jesus is.
En wie Jesus regtig is.

Wat sien,
Is hande wat brood gebreek het,
Wat brood en vissies geneem en vermeerder
Wat spoeg en grond modder gemeng en op blinde se oë gedruk
Wat in grond geskryf terwyl mense sondaar met klippe wou doodgooi
Wat meisie aangeraak, uit dood opgewek
Wat onreines aangeraak.

Hande wat deurboor aan kruis,
Wat liefde wys
Wat vergifnis wys
Wat oorwinning wys. 

Hande wat wonderwerke gedoen,
Aangeraak,
Genees.

Interessant Lukas Jesus uitbeeld dat na dood selfde doen as voor dit.
Vertel volgelinge nie bang te wees.
Verduidelik skrif.
Verkondig bevryding van sonde en skuld.
O en eet stukkie vis.

Jesus na sy opstanding doen selfde as voor kruisiging.
Hy eet saam met volgelinge.
Hy verkondig vrede.
Jesus boodskap steeds dieselfde.

Maar veral interessant,
Wat Jesus doen nadat hande en voete wys,
Nadat saam eet,
Nadat Skrifte verduidelik:
47  en in sy Naam moet bekering
en vergewing van sondes
aan al die nasies verkondig word,
van Jerusalem af
en verder.’
48  Julle is getuies van hierdie dinge.
Ons is liggaam van Christus.
Ons is Jesus se hande en voete.

Wat wêreld,
Wat jou bure,
Jou eggenoot,
Jou gesin,
Jou kollegas van Jesus gaan sien,
Is dikwels vir jou –
Jou hande en voete,
Wat jy doen,
Waar jy gaan.

Ons vier passie van Paastyd –
Jesus leef!
Kan aan sy voete sit,
Kan sy hand in ons lewe beleef.

Ook fokus op ons gasvryheid as gemeente,
Op ons hande en voete wees vir Jesus.

Hoe kan jy Jesus se hande en voete wees?

Gereeld geleenthede,
Soek gereeld mense bereid te dien:
Kategete,
Kinders help sing, knip,
Bosslapers kos
Klank agter in kerk.

En het mense nodig dit te doen.
Maar weet jy wat…
Jy hoef dit nie te doen nie.

Hoor my mooi: het mense nodig dit te doen.
Sal altyd vra.

Maar lewe oorweldig,
Kerk sê Jesus hande en voete,
Sommer moedeloos.

Maar om Jesus hande en voete te wees,
Beteken nie noodwendig moet Timboektoe toe
(hoewel dit kan beteken!)

Hoe kan jy jou hande en voete gebruik,
Om Jesus se hande en voete te wees,
Elke dag,
Waarmee reeds besig?

Gebruik verbeelding.

Kan iets bak of maak,
Aanraak,
Uitreik,
Oplig,
Dra,
Bymekaarmaak,
Gee.

Jou voete kan opstaan,
Besoek,
‘n brug oorsteek. 

Een kyk na Jesus hande en voete,
Weet waar hy was.

Mense na ons hande en voete kyk,
Wat sien?

Uitdaag:
Gasvry.
Hande en voete wat uitreik,
Aanraak,
Omarm. 

In bedieninge,
Ook waar elke dag beweeg,
Mense van eie gemeenskap,
Oor grense:
Student in agterplaas,
Moslem saam werk.

Kom sê vir hulle:
Vrede vir julle!
Deur Jesus hande en voete te wees
OMDAT Jesus opgestaan het.

GEBED
DANKOFFER
LIED 308 (STAAN)
SEËN
‘Die Christus moet ly
en op die derde dag uit die dood opstaan,
47  en in sy Naam moet bekering
en vergewing van sondes
aan al die nasies verkondig word,
van Jerusalem af
en verder.’
48  Julle is getuies van hierdie dinge.
Lied 533

Verwelkoming
Kinders blomme
Toetrede Lied 164
Votum & Seëngroet
Lofsang   Psalm 23   & Lied 523
Gebed     Lied 253 (sit)
Skriflesing Hebreërs 13:1-6

Prediking
Reeks Geestelike Gewoontes –
Verlede week geregtigheid as manier Chr liefde beliggaam.

Vandag:  gasvryheid as manier lewe met ander deel.

Daarom teks:
2  Moenie nalaat om gasvry te wees nie,
want deur gasvry te wees,
het sommige mense
sonder dat hulle dit geweet het,
engele as gaste gehuisves.

Bekende storie van Leo Tolstoy oor Vader Panov.

Ons gemeente hawe –
Manier sê gasvry.

Afrikaanssprekendes  – Suid-Afrikaners,
Gasvryheid lê na aan hart –
Is wêreldbekend.
Ontvang graag mense in huise,
Eet graag saam.

Maar veels te oppervlakkig om dissipline
Of deug van gasvryheid te wees.

Gasvryheid is meer as om mense in huis te ontvang.
Gasvryheid gaan juis oor vreemdelinge,
Manier wat vreemdelingskap oorkom.

Gasvryheid is om veilige ruimte om ons te skep
Waar ander mense God se gasvryheid,
God se verwelkoming kan beleef.

Vertel verhaal van Charlie.
Charlie een van dáárdie kinders.
Kategete kon net nie beheer.

Tyd kom vir Kersopvoering,
Besluit wys vir Charlie eenvoudige rol te gee.
So word Charlie herbergier.

Beteken sê 3 keer:  Geen plek nie!

Aand van Kersspel twee kinders aangetrek Maria en Josef kom in.
Geen plek nie!  sê Charlie.
Paartjie klop tweede keer.
Geen plek nie, herhaal Charlie.

Toe selfs harder aan deur klop,
Desperaat blyplek,
Pleit by herbergier:
Asseblief, is daar geen blyplek nie?

Waarop Charlie nie meer kan hou, sê:
Ag, hoekom slaap julle nie vanaand in my kamer nie?

Gevaar met beeld soos hawe,
Dat nie gasvry,
Maar juis eksklusief,
Afsluit –
Branders uithou,
Muur raak wat wêreld buite daar buite hou,
Terwyl hier binne veilige ruimte vir onsself.

Daarom ons sê hawe wat versorg en STUUR.
Want gasvryheid beteken nie net mense na ons toe kom,
Maar dat ons uitgaan,
Nie net mense gasvry ontvang,
Maar ook gasvry leef,
Gasvrye ruimte om self skep oral waar gaan.

Gasvryheid in die Bybel

Gasvryheid baie NB hele Bybel.

Anders as wat ons dit ken.
In ons kultuur konsep gasvryheid baie van krag verloor.

OT & NT wys baie ernstig was oor vreemdeling verwelkom.
Meer as dit:
Gaste is eintlik kosbare geskenke
Ons lewens verryk.

Abraham ontvang drie vreemdelinge,
Eintlik Here wat aankondig Sara seun sal hê.
(Gen. 18:1-15)

Weduwee van Sarfat vir Elia kos en blyplek gee
Hy man van God
Haar help met oorvloed olie en meel
En kind uit dood opwek
(1 Konings 17:9-24)

Emmausgangers nooi vreemdeling uit,
Wat dan self gasheer word –
En Jesus is
(Lukas 24:13-35)

Wat God wil hê (verlede week)
6  Is die vas wat Ek wil hê,
nie dít nie:
 om dié wat onregverdig gevange gehou word,
te bevry,
om die juk wat op mense druk,
af te haal,
om verdruktes vry te maak,
om elke juk te breek?

7  Is dit nie dat jy vir dié wat honger is,
van jou brood gee nie,
dat jy aan die armes
en die dakloses
‘n blyplek gee nie,
dat wanneer jy iemand sonder klere sien,
 jy vir hom klere gee nie,
dat jy jou medemens nie aan sy lot oorlaat nie?
(Jesaja 58)

1 Tim 3 oa vereiste van ouderling = gasvry wees.
(Ook Titus 1:8)

Wanneer Timoteus praat van weduwees,
Sê weduwee moet bekend wees dat vreemdelinge gehuisves het.
(1 Tim 4:15)

Petrus sê moet gasvry teenoor mekaar wees sonder om te kla.
(1 Pet 4:9)

Hierdie gasvryheid natuurlik nie net letterlik vreemdeling in huis ontvang –
Hoewel dit ook nie afskeep –
Maar gaan oor houding teenoor ander mense,
Wat op verskillende maniere sigbaar is.

Dubbelsinnige gevoel teenoor vreemdelinge

Maar moet ook eerlik wees met mekaar as praat oor vreemdelinge:
Ons gevoel teenoor vreemdelinge nie sommer dadelik positief,
Maar eintlik heel dubbelsinnig.

Teks vandag sê  
ek ken geen vrees nie:
wat kan ‘n mens aan my doen?”

Maar eerlik moet wees,
Vrees sentrale deel van lewe geraak.
Kan aan allerhande dinge dink mens aan ons kan doen.

Ursula vertel iemand aan haar ma deur klop,
Ingenooi,
By kombuistafel gesit en eet.

Vandag nie eers daarvan droom bedelaar in huis te laat inkom.

Woord ons land bekend:  xenofobia,
Letterlik vrees vir vreemdeling –
By ons sommer haat geword.  

Interessant NT woord vir gasvryheid:
Philoxenos –
I.p.v. xenophobia,
Philosxenos –
Letterlik liefde teenoor vreemdeling.

Iemand ook gesê al woorde met hierdie stam – xen –
Kan óf beteken vreemdeling of buitelander
Of gas of vriend.
Selfde woord kan albei beteken.  

Leef in huise met hoë mure,
Rye slotte,
Hekke,
Tralies voor vensters.
Alles te sê:
Bly uit!

Dubbelsinnige gevoel,
Want meeste van ons gee beslis om.
Wil graag armes,
Eensames
Verwerptes,
Dakloses help.

Daarom dikwels met skuldgevoel
Wanneer vreemdeling aan deur klop en kos vra –
Of aan venster by robot klop.
Bêre jou handsak onder jou sitplek,
Sluit jou deur.  

Mense wat vir ons onbekend is,
Wat dalk ‘n ander taal praat
Of ‘n ander kleur is,
Ander tipe klere dra
Dalk ander gewoontes het as ons,
Maak ons bang –
En dalk selfs vyandig.  
Maar dit hoef regtig nie so dramaties te wees nie.  

Vrees en vyandigheid beïnvloed nie net ons verhouding met
Bedelaars en
Vreemdelinge in sentraal nie.

Ons wêreld so vol kompetisie,
Dat klasmaats,
Spanmaats,
Kollegas,
Almal deel raak van vrees en vyandigheid.

Plekke bedoel mense bymekaar te bring –
Klaskamer, sportveld –
Raak plekke van vyandigheid.  

Gasvryheid is om teen hierdie vrees en vyandigheid te kies.  

Gasvryheid is om verwelkomende ruimtes te skep

Gasvryheid is letterlik wat woord sê:
Vryheid van die gas.

Gasvryheid is om vry, vriendelike ruimtes rondom jouself te skep
Wat mense innooi en laat tuis voel
Sonder om hulle te bind aan jou gewoontes en verwagtings.

As ouers kom kuier – TV, etenstye.
Ook ons lewenswyse.

Gasvryheid is om ruimte te skep
Waar vreemdelinge kan inkom
En vriende kan word.

Baie vlakke waarop hierdie gasvryheid beoefen.
NIE net vreemdelinge in huis innooi.
Gaan oor ruimte wat om onsself skep,
Manier van menswees tussen vreemdelinge.

(Nouwen blog:
Gasvryheid ouers teenoor kinders;
Onderwysers / dosente en leerders / studente
Genesers en pasiënte)

(Storie my gehelp verstaan wat gasvryheid beteken:)
Chris Robbeneiland –
Vreemdelinge sit by “men of God”.
Veilige ruimte op Robbeneiland,
Weet welkom, aanvaar,
Iemand sal opstaan –
Was nie almal Christene!

Gasvryheid is om die mense raak te sien met wie elke dag in kontak –
Kinders, eggenoot, ouers, boetie/sussie
By werk
Langs pad
Garage
Winkel…

Baie van ons lewens so haastig,
Vergeet dat God deur ons mense wil bereik,
Hardloop deur lewe
Sonder om eers mense raak te sien ons pad kruis.

Gasvryheid almal raak sien
 elkeen te behandel asof engel
Bevestig eerder as beskaam.
Belangstel.

Storie van Ma in Somerset Mall
Gaan nie goed met haar.
(Moslem Ramadan – groet, ken op naam;
Vreemde vrou in koffiewinkel)

Week weer gedink aan waardes van luisterseisoen:
Leerbaarheid
Vertroue
Deernis
Openheid.

Kon goedskiks opsomming van waardes onderliggend dissipline van gasvryheid.

Want gasvryheid veilige ruimte skep
Mense raakgesien word
Welkom voel
Aanvaar / bevestig voel
Tuis kom.  

Elkeen van ons kan dit doen –
In huise
Werk
Teenoor mekaar
Teenoor “vreemdelinge” in ons buurt.

JOERNAAL
Dink na oor jou kontak met mense die laaste week.
Lys almal wat jy kon groet.
Omkring een of twee persone wat jy ervaar die Here jou na toe terugstuur.

Sendelinge Terugvoer
Ons gemeente: elkeen van ons gestuurd,
Ook sturend
Daarom ons mense uitgestuur gasvry te gaan wees vir vreemdelinge in wêreld.
Steeds verantwoordelikheid teenoor hulle –
Gasvry te wees vir hulle.
•    Lourens
•    Wolmarans
•    Evelyn
•    Brinks
•    Zithulele
•    Elspeth

BID
Dankoffer
•    Gasvryheid – offers
•    Kinders bring geld vir Thandusana (kan later nog.)
Koor  Lied 298 en 303

Nagmaal
Kan net gasvry wees
As self gasvryheid beleef –
Ande aanvaar as self aanvaarding beleef het,
Tuiskom as self tuisgekom.

Daarom nooi vanoggend die Here Jesus self se gasvryheid beleef.

Jesus self hierdie tafel gedek,
Ons uitgenooi na hierdie maal.
Lees in 1 Kor 11:
Die Here Jesus het
in die nag waarin Hy oorgelewer is,
 brood geneem en,
nadat Hy God daarvoor gedank het,
het Hy dit gebreek en gesê:
“Dit is my liggaam;
dit is vir júlle.
Gebruik dit tot my gedagtenis.”

25  Net so ook het Hy ná die maaltyd die beker geneem en gesê:
“Hierdie beker is die nuwe verbond,
wat deur my bloed beseël is.
Gebruik dit,
elke keer as julle daaruit drink,
tot my gedagtenis.”

26  Elke keer as julle van hierdie brood eet
en uit die beker drink,
verkondig julle die dood van die Here totdat Hy kom.

Deur saam aan hierdie tafel te sit,
Beleef die gasvryheid van Christus,
Bevestig en herinner
Dat hy ons aanvaar, verwelkom,
Ons aan hom behoort en veilig by hom.

Natuurlik ook saam aan tafel sit,
Word ook aan mekaar verbind.
Deur saam hierdie maaltyd Christus vir ons voorberei geniet,
Word ook ons band met mekaar versterk.

Sien saam uit na beloofde maaltyd,
Bruilofmaal van Lam.

Tafel voorberei, mense voor sit,
Kinders help uitdeel:
Lied 302

DANKGEBED

Gasvryheid hier ontvang
Tafel gesit –
Neem uit,
Deel met almal in kontak:
Lied 486

Seën

Lied  314

Verwelkoming en Afkondigings
Toetrede     “Dankie” Koor v 1 & 3, gem v 2 & 4
Votum (Ps 146:6-10)
Seëngroet
Lofsang Psalm 125 & Lied 332
Dankoffer
Kindertyd
Epiklese Lied 528

Skriflesing & Prediking
Reeks:  Druppels vir Dors
Geestelike gewoontes.
Ruil bietjie om:  druplpes.
Vandag:  Leef reg,
Gedink gepas belydenisaflegging –
Geloof openbaar bely,
Ook vra wat bely,
Veral:  wat beteken,
Wat eise van belofte wat maak.

Res van ons weer herinner.

Adele Calhoun:  Leef reg =
Christus liefde beliggaam.
Storie seuntjie – soek Jesus met lyf om.
Ons liggaam van Christus,
Daarom sy liefde liggaam gee hier.

Verskillende maniere:
Aarde versorg
Empatie
Tong beheer
Nederigheid
Geregtigheid
Rentmeesterskap – besittings, dankoffer
Waarheid praat.

Nie almal, daarom vandag fokus net een,
Dink een ons tradisie meeste afskeep:

Miga 6:1-12
1  Hoor wat die Here sê:
Maak klaar,
roep die berge as getuie,
laat die heuwels hoor wat jy te sê het.
2  Berge,
vaste fondamente van die aarde,
 julle moet luister na die saak wat die Here het.
Die Here het ‘n saak teen sy volk,
Hy het Israel aangekla.
•    [hofsaak, klag teen volk]

3  My volk,
wat het Ek jou aangedoen?
Hoe het Ek jou moeg gemaak?
Antwoord My!
4  Ek het jou uit Egipte gebring,
Ek het jou uit die plek van slawerny gered,
Ek het vir Moses gestuur om jou te lei,
 ook vir Aäron en Mirjam.
•    Herinner aan sorg in verlede, ook identiteit, verbond

5  My volk,
dink aan die planne van koning Balak van Moab,
 en wat Bileam seun van Beor hom geantwoord het.
 Dink aan alles tussen Sittim en Gilgal,
 en weet dat die Here julle die oorwinning laat behaal het.
•    Nou antwoord volk.
Nie so boos as ons eintlik dink.
Wil God dien, tevrede stel –
Eintlik baie godsdienstig!
Daarom vra dan vir profeet, wat moet doen?
Verwys na godsdienstige praktyke bekend is:

6  Wat sal ek saamvat
as ek na die Here toe gaan,
as ek voor die hoë God gaan kniel?
Moet ek met offers na Hom toe gaan,
met jaaroud kalwers?
•    [beste wat kan gee – duurste, kos meeste]
7  Sal die Here duisende ramme aanvaar
 saam met tien duisende offers van olie?
•    [wys hoe ernstig volk – duisende ramme, olie – eintlik net bietjie nodig]
•    Gaan selfs so ver te sê:
Moet ek my eersgeborene offer vir my sonde,
hom wat uit my liggaam kom,
vir my oortreding?
•    Moet ek kosbaarste gee – hoewel teen wet was in Israel.

•    Antwoord profeet,
Sê nie hierdie offers,
Eintlik weet julle wat is wat God vra:
8  Mens,
die Here het jou bekend gemaak wat goed is:
Hy vra van jou
dat jy reg sal laat geskied,
dat jy liefde en trou sal bewys,
 dat jy bedagsaam sal lewe voor jou God.

9  Om die Here te dien, dit is wysheid.
Die Here roep die stad;
luister, leier en julle almal wat aanhou roof:
•    [klagtes teen volk, wat verkeerd doen:
10  Goddelose plek, ‘
moet Ek die verkeerde maatlyn bly verdra,
of die vals inhoudsmaat wat Ek so haat?
11  Moet Ek die eienaar van ‘n onbetroubare weegskaal vryspreek,
een met ‘n sak vol vals gewigte?
12  Die stad se ryk mense pleeg geweld,
sy inwoners lieg
en hulle bedrieg.

As tema leef reg,
Dan kan nie duideliker stel as dit:
8  Mens,
die Here het jou bekend gemaak wat goed is:
Hy vra van jou
dat jy reg sal laat geskied,
dat jy liefde en trou sal bewys,
 dat jy bedagsaam sal lewe voor jou God.

Kyk gou vinnig wat elkeen beteken:
Dink ingewikkeldste, bedagsaam.

Moeilik vertaal.
OAV “ootmoedig”.
Weldeurdag, versigtig,
Met wysheid te doen:
Omsigtig te werk gaan
Be -DAG-saam.
Beteken ingestel op God se leiding in lewe,
Be-dink wat God van jou vra,
Nie eie voordeel / behoeftes eerste,
God wil eerste –
Daardie wil soek,
Sensitief wees vir God se wil,
Daarop reageer.

As God wil soek,
Sê teks duidelik wat is,
Tweede ding:
Liefde en trou sal bewys.

Christus liefde beliggaam.
Ons, wat na Beeld van God geskape,
Wat saam Liggaam van Christus,
Op so manier leef,
Dat mense deur ons lewe God liefde kan sien.

Reeks aanddiens 1 Johannes,
Baie duidelik –
As kind van God is,
Het naaste lief.

Jesus wet:
Here jou God liefhê –
En jou naaste soos jouself.

Romeine 13:8
Wie sy medemens liefhet,
voer die hele wet van God uit.

Teks spel eintlik helder uit hoe God wil hê ons liefde moet lyk:
Deur reg te laat geskied.

In ons (evangeliese) tradisie iets waaraan nie veel aandag gee –
Ten beste dink nie só belangrik,
Slegste met suspisie bejeën soos liberalisme, pous…

Maar helder dat God verwag reg laat geskied.

Snoopy:
Charlie Brown:
Be of Good cheer, Snoopy… Yes, be of good cheer.
Bibber steeds van koue.
Is nie liefde.

Liefde konkreet gestalte kry
Wanneer weerloses raaksien
Behoeftes identifiseer,
Armes, weduwees, wese daadwerklik met verligting van nood help.

Liefde is meer as net empatie en barmhartigheid –
Ook geregtigheid.

Barmhartigheid by geleentheid,
Geregtigheid altyd
Een troos
Ander regstelling,
Een simptome
Ander oorsaak
Een verander individuel
Ander verander samelewings.

Reg deur OT is geregtigheid baie sentrale tema –
So sentraal, eintlik bizarre dat in ons tradisie nie elke Sondag hoor!

Geregtigheid belangrik,
Omdat sentrale aspek van God wese –
God is regverdig –

• Psalms (146, votum),
• Deutr
• Elke keer iemand geroep – bv. Moses Eksodus -God volk geroep gehoor.

God is regverdig.  

Uit hele Bybel duidelik God spesiaal omsien na armes en onderdruktes en kwesbares.  

Vreemd:
Gode van tyd, selfs later – Romeine, Grieke –
Aan kant van koning, regeerders, elite, mense politieke ekonomiese mag.

God van Israel uniek,
Kant van swakke.

Vir ons ook vreemd.
Prent van reg:
Blinde vrou skaal –
Reg is blind,
Almal gelyk voor reg.

Maar Bybel anders,
Aangesien konsekwent voorkeur toon vir gemarginaliseerdes en onderdruktes.  

Vir ons moeilik te verstaan,
Want wêreldbeeld radikaal anders.
Ons:  individue, leef onafhanklik / afgeskei van mekaar.
Reg taak is mense te beskerm dat nie mekaar skade aandoen.

Bybelse model –
Mense MEKAAR beskerm,
Want almal deel van mekaar,
Van een gemeenskap.

Hierdie geregtigheid van God is in verbond ingebou –
Hele verbond gebaseer op God geregtigheid –
Volk hoor kla,
Verlos,
Verbond sluit.
Verbond is seën vir volke.

Hele doel van verbond is verhouding:
Om verhouding tussen God en volk in stand te hou
En volk en bure.

So reg deur OT geregtigheid sentraal –
Al profete.  

• Woorde van Miga eintlik opsomming van al profete boodskap.
• Amos sentraal – volk onreg pleeg, God verwag reg laat geskied.
• Jeremia noem verdedig van armes en gemarginaliseerdes as sentrale fokus van Israel taak.
• Hosea –
• Noem maar op, noem profeet, Boodskap was volk taak geregtigheid.

• Wette:  Deuteronomium, jubeljaar, mense in skuld verval skuld afgeskryf,Sodat mense nie in armoede en slawerny verval.

• Selfs Psalms, Spreuke, Job.

Elke keer boodskap:
Volk bring offers,
Beoefen ryk godsdiens,
Maar dis leeg,
Beteken niks.

As eredienste bywoon,
Offers bring,
Gebede opsê,
Maar by onreg verbystap,
Beteken godsdiens niks.  

Wat God van volk wag,
Is dat regverdig sal handel met naaste
(Ons weet wie naaste n.a.v. Barmhartige Samaritaan)
Geloof wat impak het op
Fisieke lewe
Politieke lewe
Besluitneming
Sosiale interaksie
Ekonomiese produksie
Opvoeding
Kultuur
Noem maar op.  

Hierdie fokus ons roeping reg te laat geskied,
Lank sentrale deel van kerk selfverstaan.  

Toe slawehandel hoogty gevier
Mense slawehandel geregverdig omdat in Bybel genoem,
Was dit groep getroue Christene
Gelei deur William Wilberforce in Brittanje –
Wat teen geveg tot gestop.

Dikwels al vertel van navorsing hoekom vroeë Christelike kerk so vinnig gegroei –
Mense versorg, ten koste van self.
Dikwels nie vinger gelig te evangeliseer.
Maar daar was iets rondom hulle:
Nie selfsugtig gelewe,
Maar lewe van liefde.  

Verder besig gehou met werklike vraagstukke van stedelike bestaan van tyd:

• Armoede
• Mense uitgeskuif uit hoofstroom van samelewing
• Vervreemding
• klasseongelykheid

Maar êrens langs pad hierdie passie vir geregtigheid verloor.
God opdrag reg te laat geskied vergeestelik,
Sendingwerk verskraal – mense siele red,
Maak nie saak watter omstandighede op aarde,
Solank regte plek na dood.

En dink weet wat God van Christene verwag:
Nie rook, drink, dans.
Bybel lees, bid, kerk toe kom.

8  Mens,
die Here het jou bekend gemaak wat goed is:
Hy vra van jou
dat jy reg sal laat geskied,
dat jy liefde en trou sal bewys,
dat jy bedagsaam sal lewe voor jou God.

Jesus sê presies dieselfde:
Wanneer praat met godsdienstige mense van tyd,
Gedink doen wat God wil, sê:
23  “Ellende wag vir julle,
 skrifgeleerdes en Fariseërs,
huigelaars!
Julle gee tiendes
van kruisement,
anys en
koljander,
maar wat volgens die wet van God die swaarste weeg,
laat julle na:
geregtigheid,
barmhartigheid
en betroubaarheid.
Juis hierdie dinge moet ‘n mens doen
 en die ander nie nalaat nie.
24  Blinde leiers!
Julle skep die muggie uit julle beker uit,
maar julle sluk die kameel in.

(Verduidelik muggies).
Verwagting Jesus geboorte,
Lied van Maria in Luk 1,
Geringes,

Wanneer Jesus bediening begin:
Luk 4:18-19
18  “Die Gees van die Here is op My
omdat Hy My gesalf het
om die evangelie aan armes te verkondig.
Hy het My gestuur
om vrylating vir gevangenes uit te roep
en herstel van gesig vir blindes,
om onderdruktes in vryheid uit te stuur,
19  om die genadejaar van die Here aan te kondig.”

Sommige Christene vergeestelik,
Maar as kyk wat Jesus bediening op aarde,
Duidelik letterlik bedoel.  

En wanneer Jesus aankondig wat aan einde gaan gebeur
Spel waardes van koninkryk –
En ons taak –
Helder uit,
Wanneer skape van bokke geskei:
Selfde van albei gesê:  skape wat hét gedoen, bokke nié gedoen:
Matt 25:25-26
Ek was honger,
en julle het My iets gegee om te eet;
Ek was dors,
en julle het My iets gegee om te drink;
Ek was ‘n vreemdeling,
en julle het My gehuisves;
36  Ek was sonder klere,
 en julle het vir My klere gegee;
siek, en julle het My verpleeg;
in die tronk, en julle het My besoek.’

En toe Jesus opgevaar hemel toe,
Sy Gees oor ons uitgestort.
Ons word Liggaam van Christus genoem –
Julle vandag Belydenis aflê,
Liggaam van Christus hier op aarde –
Jy is beeld van God op aarde,
Deur jou optrede sien mense vir God.

Franciscus van Assisi:
Verkondig die evangelie onder alle omstandighede.
As dit regtig nodig is,
Gebruik woorde.

Storie teologiestudente eksamen filosofie Immanuel Kant –
2 ure, 10 min tussenin
Skryf, gaan uit –
Sit student gang, gehawend, duidelik ontsteld,
Studente badkamer, gesels – niemand kyk eers.

Twee weke later –
Almal dop.
Eintlike toets daardie tien minute.  
Punte of ou op vloer nader,
Vriendelike woorde spreek.
Niemand het nie.

Geregtigheid konkrete dade –
Uitdaag hoe –
Vb kerke Somerstrand Humewood.

JOERNAALBLAD

• Wat nood jy raaksien?
• Wat maak woedend?
• Waartoe roep God jou?
• Hoe in hierdie situasies liefde Christus beliggaam?

Gebed
Belydenisaflegging
St Theresa’s Prayer
Lied 284 (staan)
Seën
Wegsending Lied 311

Verwelkoming & Afkondigings
Votum (Hummel “Mass in E flat – Sanctus”; Ps 111:1-4)
Seëngroet
Lofsang (sonder aankondiging)

• Psalm 111:1-2 (staan)
• Lied 184: 1 & 4 (staan)
• Lied 224 x 3: Afr, Latyn, Afr (sit)

Kerkraadsvoorstelling

• Lied 212: 1 & 3 (staan)

Kindertyd

• Lied 163 (sit)

Gebed
Skriflesing & preek
Esra / Nehemia aanvanklik een boek ,
Eers 3e eeu n.C. geskei,
Esra / Nehemia / Kronieke vorm eenheid.  

Jode weggevoer Ballingskap,
Mettertyd, nadat Perse Babilon oorwin,
 begin stuk-stuk terugkeer.  
Terugkerende ballinge nie met oop arms ontvang     .

Omtrent 70 / 80 jr. na terugkeer eerste ballinge,
Esra terug na Israel,
Om wet volk te leer –
Wet beteken Torah, nie net wet as sodanig, God stem.  

Maar omstandighede so sleg,
Esra nie veel sukses behaal.

12 jr. later kry Nehemia toestemming,
Goewerneur aangestel,
Terugkeer Jerusalem,
Mure herbou.    

Her-opbou en ontwikkelingsprogram van Nehemia nie sonder teenstand –
Etlike ekonomiese en sosiale probleme.  
Teenstand van Samaritane,
Selfs vanuit Jerusalem,
Mense saboteur,
Iemand gesê jakkals been teen muur lig, omval.
Verskeie terugslae,
Selfs komplot Nehemia te vermoor.

Dan, uiteindelik, Nehemia 7, muur voltooi. ,
Sensus ballinge teruggekeer.
Dan:
                               
Nehemia 8:1-12

Res van hoofstuk, verder aan,
Nog meer feesvieringe,
Herontdekking ou tradisies van aanbidding & fees.

Chris verlede week gesê begin reeks geestelike gewoontes,
Verlede week dors na God,
Behoeftes kom van God,
Gees manier om in gewoontes in te lei.  

Natuurlik baie gewoontes / dissiplines.
Die meeste van ons bekend Richard Foster.
Kwartaal verdeling van Adele Calhoun,
Ook Didage geestelike gewoontes –
Verdeel gewoontes in:

• Aanbidding
• Oopstel vir God
• Vals self verstaan
• Lewe met ander te deel
• Luister na God Woord
• Christus liefde beliggaam
• Gebed

Gaan al groeperinge aandag gee eredienste,
Didage detail.

Vandag:  Aanbidding
(Insluit

• Viering,
• Dankbaarheid
• Nagmaal
• Lewensreël
• Sabbat
• Lofprysing)

Mense is gemaak vir aanbidding.
Ons almal gaan iets of iemand aanbid.  
Bob Dylan – You’re gonna serve somebody.  

Iemand gesê as ons nie kan aanbid,
Is ons stom,
As nie kan kniel,
Is in kettings.

Gaan altyd aan iets hoogste waarde toeken.

Beteken natuurlik nie almal aanbid God
Kan geld
Sukses
Mens
Tuin
Belydenis
Saak ens.

Maar uiteindelik gaan dit wat ons dien / aanbid, ons lewens vorm.
Gebeur soms dat selfde goed as kultuur aanbid:
Kulturele identiteit,
Huise
Geld
Pensioenfondse
Vakansies
Gemak.

Niks hiervan sleg!
Maar wanneer hierdie goed vir ons meer waarde het as God,
Dan aanbid ons tweederangse dinge.  
Gaan nooit bevredig –
Slegs God aanbid bevredig.  

Aanbidding help onthou wat is eintlik belangrik,
Waaroor lewe werklik gaan.
Gewoontes van aanbidding plaas res van lewe in perspektief,
Goed ons insuig, opslurp,
In opgaan,
Asof hele lewe daaroor gaan…
Oomblikke van aanbidding tree terug,
Sien waarom lewe werklik gaan,
God eer,
Lewe in lyn met hom kry.

Ek dink Chris praat van in 60 gewoontes –
Ek nie lus te tel –
Maar op die ou end is aanbidding waaroor elkeen van die dissiplines gaan.

En aanbidding is nie net wat op Sondag in erediens doen.
Elke geestelike gewoonte,
Hele lewe,
Loop uit op aanbidding.
Dit is einddoel van lewe –
Om God te aanbid!

Interessant hierdie viering Neh 8,
Uitloop in deel met ander.

Hebr 13:15-16
Laat ons dan onophoudelik
Deur Jesus aan God ‘n offer van lof bring,
Dié lof wat aan hom gebring word deur die lippe wat sy Naam bely.
Moenie nalaat om goed te doen
En mededeelsaam te wees nie,
Want dit is die offers wat vir God aanneemlik.

So gewoontes ook inmekaar gevleg,
Oorvleuel –
Daarom nie vandag aandag gee aan gemeenskaps-aspek van aanbidding,
Later weer by self deel met ander;
Christus liefde beliggaam.

Elke geestelike gewoonte wat daar is,
Bestaan om ons oop te maak vir God.
Gaan nie oor gewoonte in sigself –
Gaan oor God, hóm aanbid.  

God het ons geskape om deel te wees van die goddelike gemeenskap,
Ons is nie vryskut siele nie.
Lank gelede gepreek,
Antieke manier drie-eenheid verduidelik,
Dans.

Ons geskape te dans in arms van drie-eenheid.  

Geestelike gewoontes manier om dans te leer,
In te val by ritme van drie-eenheid.

Aanbidding is om in God se arms te val en sê:
Nie my wil nie, maar u wil geskied.
Ek is die klei, u is die pottebakker.  

Aanbidding natuurlik nie gelykstaande aan kerk toe gaan.
Profete in OT telkens,
Leë aanbidding,
Offers,
Deur motions gaan,
Hart nie daarin,
Bedoel nie.

Jesus geweet mense kan sinagoge toe gaan,
Maar in kop besig wees met transaksie wat Maandag sluit,
Werk wat Dinsdag aan huis gaan doen.  
Matt 15:8
Hierdie volk eer my met hulle mond,
Maar hulle hart is ver van my af.

Daarom belangrik onthou dat aanbidding
Daaroor gaan om God eerste in lewe te sit.
Die hart van aanbidding
Is om God beter te leer ken
Om hom lief te hê op jou eie unieke manier.

Aanbidding nie afhanklik van omstandighede.
Dink God aanbid net as ons behoeftes voldoen,
Net vir aspekte van God natuur waartoe ons aangetrokke.
Israeliete moeilike omstandighede,
Hoewel Neh 8 muur herbou,
Nie einde van probleme –
Weet lê nog voor.

Aanbid God,
Nie omdat goed gaan,
Gelukkig voel,
Maar omdat weet God in beheer,
Erken dat hy beste weet,
Dat afhanklik van hom,
Dat ons aanbidding verdien.  

Daarom God aanbid te midde van teleurstelling,
Ook in tye van hartseer,
Verlatenheid,
Teenstand (Psalms)

Gesê Calhoun noem verskeie onderdele van gewoonte van aanbidding,
Net vinnig iets oor een sê:

Een manier aanbid,
Deur danksegging:
Dankbaarheid te erken alle goeie gawes van God af kom,
Om lewe van liefde en dankbaarheid te lei
In reaksie op God se teenwoordigheid in jou lewe.  

Mense met dankbaarheid leef,
Weet dat God ‘n God van oorvloed is,
Leef nie met mentaliteit van tekort,
Maar weet wat God gee,
Genoeg,
Daarom dankbaar.  

Nie natuurlik vir baie van ons.  
Almal ken bitter mense,
Net swaarkry,
Toetse in lewe raaksien,
Daaroor top,
Daarin opgaan.  

Almal geneig tot ontevredenheid,
Wil nóg hê.
Sommige van ons verslaaf aan
Kritiseer
Analiseer
Negatiwiteit.  

Dankbaarheid is om God se genade raak te sien,
Ook te midde van goed waaroor kon kritiseer of kla,
Vertrou dat hy in beheer,
Sy wil beste.  

(Prakties – didage & blog)

Saamvat spitsvondigheid week ontdek:
Waarde van aanbidding:

• Rest,
• Relate
• Remember
• Rejoice.

Aanbidding,
Soos bv. in Sabbat,
Help ons om te stop,
Sodat kan fokus waarop werklik neerkom,
God kan sien.

Help om ons te verbind met ander,
Met geloofsgemeenskap.
Groot feesdae, wêreldwyd,
Saam vier:
Paasfees,
Kersfees,
Pinksterfees…
Eredienste

Ander feeste,
Miskien meer wêrelds,
Verbind aan mekaar:
Moedersdag,
Vadersdag
Valentynsdag
Wanneer God aanbid,
Ook in feeste,
Verbind aan God
En aan mekaar.

Derdens help aanbidding ons om te onthou.
Wat in Neh 8 gebeur:
Saam kom, aanbid, fees vier,
Proses van onthou,
Van identiteit wat verloor het,
Herwin.  

Elke Sondag,
Elke tyd opsy sit vir aanbidding,
Help onthou wie is,
Wat belangrik is.  
Vorm ons,
Maak ons wie is.

Laastens:  
Verheug.
Wanneer God goedheid vier,
Hom aanbid,
Rus,
Verhoudings herstel,
Onthou waar in God verhaal inpas,
Dan vier fees.

Israeliete in Neh 8 –
Aanbidding loop uit in feesvieringe:
Die hele gemeente het, gaan eet,
Lekkernye uitgedeel
En groot fees gevier.

Ook verder in hoofstuk,
Huttefees.

Aanbidding maak ons vry,
Sodat fees kan vier.

Verskillende maniere van aanbid genoem,
Daar’s nog.
•    Aanbidding barometer...

Aanbidding gaan nie oor styl –
Stil, hande in lug, musiek…
Gaan daaroor dát aanbid.  

Dis hoekom vandag hier.  

Uitnooi die gewoonte van aanbidding hierdie week in te oefen –
Deur dankbaarheid
Lofprysing
Rus
Viering.
Dinge op barometer genoem.

Joernaalblad nog voorstelle,
Persoonlik,
Kleingroepe,
Families.

Deel met ons –
Blog, vertel,
Bring na kerk,
Gemeentebrief –
Toekoms – kanselkleed, kerk opmaak.  

Wat ook al manier waarop jy God aanbid,
Kom sit hierdie week spesiaal opsy,
Fokus op God,
Aanbid hom.

Gebed
Dankoffer

• Lied 201 (staan)

Seën

• Lied 189 (staan)