Vyande word vriende – Matt 5:17-48

Wat bedoel Jesus wanneer hy sê ons moet ons vyande liefhê?  Beteken Jesus se woorde dat ons onreg moet verdra?  Hoe lyk liefde vir die vyand?  Klik om Sondag-oggend se preek te lees:

Verwelkoming & Afk.

Toetrede

Lied 523 Ons Vader neem ons hande (staan)

Votum

Ps. 133

Seëngroet

Omdat God hier is,

is hier liefde.

En omdat hier liefde is,

is God hier.

Groet daarom Naam van God wat seën:

Genade & VREDE.

Lofsang

Ps. 33 vv 1 & 7 (staan)

Vonkk 110 Saam wil ons die Here prys sit (Koor 1x, gemeente 2x)

Lied 164 Ons is almal hier tesaam (sit)

Dankoffer

Koor:  Heer, ons dink aan Afrika (Vonkk 159)

Fokus verhoudings – gebed

Voorbidding

Onderwysers

Dosente

Ouers

Kindertyd

Matteus – Jesus self preek.

Vandag teks, Matteus 5, sê moet vyande liefhê.

Soos gesing:

Als wat jy wil hê die mense aan jou doen,

moet jy ook aan hulle net uit liefde doen.

Storie:  Die Simpel eekhorings.

Partykeer mense lelik met jou.

Boetie knyp skelm, knou jou af.

Iemand by skool skinder van jou.

 

Dan maklik kwaad te wees,

uit te skel.

Jesus sê:

jy sy kind.

Daarom daarom,

as mense lelik met jou,

nie terug skel,

maar vir hulle bid,

hulle probeer help.

 

 

Skriflesing & Preek

Reeks:  Berigte van goeie nuus

Matteus.

Verlede week:  sout en lig

 

Vandag: HOE sout en lig wees –

prakties.

 

Vanoggend ding doen

nie gewoonlik doen.

Preek en Skriflesing kombineer,

eintlik hoofsaaklik skrif-uitleg.

 

Eers sê:

dis nie nodig mens graad in teologie het om Bybel te verstaan,

alles van agtergrond moet weet.

 

Maar soms kan ekstra inligting mens help teks beter te verstaan.

Teks meer as 2000 jaar terug, in wêreld en kultuur dag en nag van ons s’n verskil.

Wanneer iets van daardie wêreld en kultuur verstaan,

verstaan ook teks beter,

verstaan beter wat vir ons wêreld en kultuur beteken.

 

So wanneer Jesus met volgelinge praat

oor wat beteken sout en lig te wees,

begin sê:

Matthew 5:17

sodat NOU kan verstaan wat werklik beteken,

wat God werklik daarmee bedoel.

Dus:  vervul,

maar ook voltooi,

Engels:  “Fill up”.

Beteken –

ook vir ons –

dat wet nie minder geld,

maar méér geld.

Dat as gelowiges

groter erns maak

met wil van God.

 

Jesus self by tye kwaad.

God soms kwaad.

En ons weet dat ongesond is woede ontken –

toksies.

Woede soms gepaste reaksie!

 

Woord vir “kwaad” hier

nie vererg, woedebui.

Dui op diepgewortelde,

innerlike,

sluimerende

haat,

eerder as skielike gevoel van kwaad wees.

 

Dis woede (of eerder haat)

wat daartoe lei dat jy iemand uitskel

vir gek (raka!)

of idioot.

 

Term vertaal gek – raka

Arameese term,

wat sê mens eintlik niks werd.

Meer geluid as woord –

geluid wat maak net voor spoeg –

so woord wat op punt staan in iemand gesig te spoeg.

 

Dis ’n begrip wat sê jy’s waardeloos,

’n suurstofdief.

Moes eintlik nooit gewees het nie.

 

Selfde “idioot”.

Tas persoon se karakter,

in hul wese en waarde,

aan.

Nie dat onnosel is,

of selfs net verkeerd is,

maar minderwaardig.

 

Weereens:

waardeloos.

Nie werd om as mens gesien te word.

 

So woede hier nie gewoon kwaad,

maar menswaardigheid van ander ontken.

 

Helse vuur = Gehenna,

kloof buite Jerusalem.

Rommelterrein

konstant aan die brand was.

 

om God te dien,

gaan nie oor regte godsdiensbeoefening,

gaan oor regte verhoudings.

 

Jesaja 1:10–17 (AFR1983)

11Wat het Ek aan julle baie offers?

vra die Here.

Ek is sat van die brandoffers van ramme

en die vet van voerbeeste;

die bloed van bulle en lammers en bokke

staan My nie aan nie.

Ek het ’n afsku van julle wierookoffers.

Nuwemaansfeeste, sabbatsvierings,

die uitroep van feesdae:

Ek verdra nie feesviering

met onreg saam nie.

15As julle julle hande in gebed uitstrek,

sal Ek my oë vir julle toemaak.

17Leer om weer goed te doen,

sorg dat daar reg geskied,

gaan die verdrukker teë.

Laat reg geskied aan die weeskinders,

behartig die regsake van die weduwees.

 

Selfde Jeremia 7,

Amos 5

 

Is belangrik kerk toe kom,

Bybel lees –

maar daardie goed moet effek hê op verhoudings,

op hoe ander sien en behandel.

 

Jesus gaan voort selfde trant:

Nou hierdie een weer tricky soos woede –

beteken mag nooit dink iemand aantreklik?

 

Hoe sal dan ooit lewensmaat kry

as nooit iemand anders begeer?

 

Party mense deur geskiedenis hierdie teks baie letterlik opgeneem.

Kerkvader derde eeu Origenes, self kastreer.

 

Beginsel hier ter sprake,

eintlik selfde as vorige een by woede:

menswaardigheid.

 

As iemand kyk,

nie sien as mens,

skepsel van God,

maar as objek van jou eie begeerte.

Nie met respek en Christelike liefde na iemand kyk,

maar op manier wat hul menslikheid, waarde aantas.

 

Raak nog interessanter:

Ons oor jare:

mag nie skei,

behalwe as een ander een verneuk.

 

eerste plek vertaling “owerspel” nie so eenvoudig –

porneia,

mense verskil –

dalk owerspel,

dalk huwelike verhoudings misluk (Bv. Herodes broer se vrou getroud).

 

Hier eintlik iets heeltemal anders aan gang.

 

Wette van Jesus tyd,

slegs mans van vroue skei.

Vrou mag nie van man skei.

 

Egbreek iets wat vrou doen –

dink maar Juda en Tamar –

probleem nie hy by prostituut geslaap,

probleem sý.

 

Vrou egbreuk betrap,

met klippe wou doodgooi:

twee getuies,

moes sien.

Straf net vrou,

nie man.

 

Jesus sê hier

man kan egbreker wees.

Ook in vorige deel,

wanneer na vrou kyk en begeer,

pleeg egbreek.

 

Dis radikale goed!

Jesus se gehoor het dit eenvoudig nie so verstaan nie!

 

En om dan te sê mag net skei in geval van owerspel (wat ook al is),

weereens vrouens beskerm.

Wette verskillend toegepas,

maar was rabbi’s wat geleer kan van vrou skei

as sy nie lekker kos maak

of as ander vrou aantrekliker vind.

 

Deur te sê mag net skei hierdie een rede,

Jesus vroue beskerm.

 

So weer selfde ding:

menswaardigheid.

Om ander mense met respek te behandel,

te erken dat waarde het voor God.

 

Hartseer hoe gedeeltes soos hierdie

oor jare – ek weet van sulke gevalle in my eie leeftyd –

gebruik op manier presies teenoorgestelde as bedoeling.

Waar Jesus hier mense se waarde,

verhoudings bevestig,

tekste soos hierdie dikwels al gebruik

wet bo mense te stel.

 

33- 37 oorslaan

 

(Ek het al hieroor gepreek – gaan net vinnig)

 

Ons dikwels dink

beteken toelaat mense op jou trap,

moet bv. ONREG vat wat na jou kant toe kom.

 

Maar iemand jou klap op regterwang

(hoekom spesifiseer Jesus?)

oorveeg.

Nie regte klap –

is minagting,

sê maak nie saak,

is nie klap werd.

Ontken menswaardigheid.

 

Ander wang draai

nie sê ek kruip,

kan my maar pap slaan.

 

Sê:

sien dat mens is

sien my menswaardigheid raak.

 

Kleed:

net twee lae klere,

as onderkleed gee – nakend.

Beskaam persoons wat sien.

 

Tweede myl:

Romeinse soldate mag dwing wapens een myl dra –

merkers op pad.

Nog myl – dan hulle moeilikheid.

Weereens:

nie sommer ding langs pad kry,

dwing wapens te dra.

Mens.

Sien mens raak,

erken menswaardigheid.

 

Julle sien nou al,

al hierdie goed Jesus sê,

sê eintlik selfde ding.

Saamvat in volgende deel,

kern van wat Jesus sê:

vyande haat nie,

maar wel praktyk geraak.

2 Sam 19 Joab verwyt Dawid na dood van Absalom met woorde:

“U het mos nou u haters lief”

(v45:  sodat julle kinders van God kan wees)

Asof voorwaarde:

moet vyande liefhê,

dan sal kind van God wees.

 

Maar gaan nie hier oor verdienste of beloning.

Gaan nie oor hoe kind WORD,

maar oor God se kind OPTREE.

 

Belangrike onderskeid.

Ons doen nie hierdie goed om God se liefde te verdien.

Nie reëls wat van buiteaf op ons afgedwing word.

Is reëls wat vanuit God se liefde vir ons,

vanuit sy verhouding met ons,

gemaak word.

 

Laat dink aan John Irving se “Cider House Rules”.

 

Homer Wells,

hoofkarakter boek,

eindig op stadium op appel plaas

appels pluk saam met migrasie werkers,

woon in cider house.

 

Teen muur lys reëls.

Niemand kan lees,

niemand gee om.

 

Op dag Homer lees:

3. Please don’t go up on the roof if you’ve been drinking–especially

at night.

6. Please don’t take bottles with you when you go up on the roof.

7. Please–even if you are very hot (or if you’ve been drinking)–

don’t go into the cold-storage room to sleep.

9. There should be no more than half a dozen people on the roof at

any one time.

 

volgende dag almal van hulle op die dak.

Want sinnelose, belaglike reëls.

Reëls gemaak deur mense niks weet van lewe in cider house.

 

Die wet waarvan Jesus praat

is nie cider house rules.

Is reëls gemaak uit liefde,

deur God ons liefhet,

wil hê ons moet leef op manier

sy liefde reflekteer,

op manier ons daardie liefde belééf.

 

Daarom:

liefde vir vyand.

 

Teks gebruik spesifiek woorde wat die aktiewe keuse om lief te hê onderstreep.

Hierdie liefde nie gevoel.

natuurlik nie!

Hoe kan fuzzy voel oor iemand jou haat,

jou slegmaak,

jou waarde en menswaardigheid ontken,

jou nie respekteer?

 

Liefde laat dink Don Francesco liedjie 80’s:

Love is not a feeling,

it’s an act of your will.

 

Duidelik in manier Jesus sê ons aan hierdie liefde uiting gee:

deur te bid vir vyand.

Sommige manuskripte – en Lukas –

voeg by:

vyande seën

goeddoen aan hulle.

 

Dis aktiewe daad.

Weereens daad wat hulle raaksien,

nie as vyande,

maar as mense:

mense met waarde

met eie worstelinge.

Om vyande lief te hê,

is om vir hulle te bid.

 

Moet mooi hoor:

Jesus sê nie ons moet onreg goedkeur nie.

Liefde is nie goedkeuring van die kwaad nie.

Jesus sê nie ons moet dit maar verdra

wanneer mense verkeerd optree nie.

 

Liefde vir vyand

is om téén die gees van minagting

en uitsluiting,

te kies vir insluiting,

omarming.

 

Henry Nouwen:

 

Dit is wat Jesus sê die kern is van die wet:

nie om kwaad goed te keur nie,

maar om die méns agter die kwaad raak te sien

en jou te beywer vir hul bekering

en vir herstelde verhoudings.

 

Walter Wink vertel

tydens Civil Rights beweging in VSA,

onstuimige week in Selma, Alabama.

 

Groot skare swart en wit aktiviste

voor Ebenezer Baptistekerk saamgekom.

Skielik swart begrafnisondernemer opgedaag

van dorpie Montgomery.

 

Hy vertel groep swart studente betoog daardie middag.

Omring deur polisie op perde,

kon nie wegkom –

opdrag om weg te gaan

of gevolge te dra.

 

Berede polisie tussen hulle ingevaar

en net begin slaan.

 

Polisie ambulanse vir twee ure lank verhoed

om by beseerdes te kom.

 

Die begrafnisondernemer wat die verhaal vertel het,

was een van die ambulansbestuurders.

Het direk deurgery na Selma

om hierdie aaklige storie te vertel.

 

soos kan dink,

skare buite kerk begin kook van woede.

Oproepe opmars.

 

Terwyl skare voor kerk,

oorkant pad,

ry op ry,

Alabama State Troopers

en plaaslike polisiemag van Sheriff

Jim Clark.

 

Plofbare situasie.

 

Jong swart dominee voor mikrofoon gaan staan,

gesê tyd sing.

Ingesit bekende lied –

ander interpretasie:

“Do you love Martin King?”

Aangesien lied bekend,

mense sing reaksie:

“Certainly Lord!”

Do you love Martin King?

Certainly, certainly, certainly Lord!”

 

So aangehou,

dwarsdeur leierskap van Southern Christian Leadership Conference,

met skare wat reageer,

aangevuur raak:

Certainly, certainly, certainly Lord!”

 

en toe sing hy:

“Do you love Jim Clark?”

die einste sheriff wie se mense oorkant die pad staan.

 

die skare het met ’n geskok,

huiwerig gereageer:

Cer… certainly Lord.

“Do you love Jim Clark?”

Met ’n sterker reaksie:  certainly Lord.

“Do you love Jim Clark?”

en nou het die skare verstaan.

certainly, certainly, certainly Lord.

 

Ene Ds. James Bevel het toe die mikrofoon gevat

en gesê nie genoeg Jim Clark te oorwin –

wil hom bekeer.

 “We cannot win by hating our oppressors.

We have to love them into changing.”

 

Jim Clark het op die ou end tot bekering gekom,

selfs bely dat hy verkeerd was.

 

Weet nie wie jou vyand is.

Soms in huise:

eggenoot, familie

Iemand te nagekom, besigheid

breër samelewing:  regering.

 

Jesus sê dat ons God se kinders is.

Dit beteken nie ons vloermatte hoef te wees,

onreg hoef goed te keur.

 

Beteken wel

dat ons na vrede streef,

dat vyande lief het

deur vir hulle te bid,

love them into changing.

 

Stil gebed:

dink vyand –

dalk iemand verontreg.

Dink ook:  waar jy haat, iemand gek uitskel,

menswaardigheid miskyk.

 

Vra Jesus help lief te hê.

 

Stil gebed

Bid saam

Wy toe aan God –

responsories

Voorganger:  Here, maak my ‘n instrument van u vrede.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

V:  Waar daar haat is,

laat my liefde saai.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

V:  Waar daar onreg is,

vergifnis.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

V:  Waar daar twyfel is,

geloof.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

V:  Waar daar wanhoop is,

hoop.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

V:  Waar daar duisternis is,

lig.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

V:  Waar daar droefheid is,

vreugde.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

V:  O goddelike Meester,

gee dat ek nie soseer sal soek om getroos te word nie,

 as om te troos;

om verstaan te word nie

as om te verstaan;

om liefgehê te word nie

as om lief te hê. 

 

Want dit is deur te gee

dat ons ontvang;

dit is deur te vergewe

dat ons vergewe word;

dit is deur te sterf

dat ons tot die ewige lewe gebore word.

Gemeente:  Gee wat U vra en vra dan wat U wil

Slotsang

Lied 284 Laat, Heer, u vrede deur my vloei (staan)

Seën

Mag die Here

julle liefde vir mekaar

en vir alle mense

laat groei

en oorvloedig maak

Respons

Vonkk 144 Vrede van God

Koor v1, gemeente v2-3